Stosunki między Stanami Zjednoczonymi i Kanadą w XXI wieku

 Autor: Artur Micek niedziela, 24 października 2010 06:23

Kanada i Stany Zjednoczone, to jedne z najważniejszych państw w Ameryce Północnej. Dwa kraje, które łaczy nie tylko jeden kontynent, gospodarka czy też współpraca międzynarodowa ale też język i kultura.

Pisząc o stosunkach amerykańsko-kanadyjskich najpierw trzeba przypomnieć kłopoty z kanadyjską tożsamością narodową. Ludzie, którzy mieszkają w kraju o gigantycznych rozmiarach w bezpośredniej bliskości USA stają się praktycznie „obywatelami dwóch państw”. Nie jest to stwierdzenie bezpodstawne. Gospodarka Kanady i w tym też naród uzależniony jest od swojego przyjaciela z południa. Ponad ćwierć miliona obywateli państwa liścia klonowego jeździ do pracy na teren Stanów Zjednoczonych. Wiele setek tysięcy pracujących obywateli Kanady wytwarza dobra, które trafiają praktycznie wyłącznie na półki amerykańskich sklepów - na USA przypada z trzy czwarte całej wymiany handlowej Kanady. Co jest jednak najbardziej istotne, te dwa społeczeństwa jednoczy nie tylko gospodarka, współpraca wojskowa ale też wspólny język i zbliżona kultura.

Geneza stosunków Kanadyjsko-Amerykańskich

Naród Kanadyjski jest na wiele sposobów produktem ubocznym rewolucji amerykańskiej, w której trzynaście prowincji Brytyjskiej kolonii odłączyło je od dominacji Wielkiej Brytanii. W tym okresie na północy kontynentu, gdzie dziś rozciągają się bezkresne lasy, góry i pola Kanady brytyjskie wpływy miały się bardzo dobrze i nic nie wskazywało na to, że dzisiejsza kanada też zbuntuje się przeciw metropolii. Na teren Kanady w ciągu kilku miesięcy napłynęła rzesza Brytyjczyków, którzy z nieufnością i wrogością spoglądali na Stany Zjednoczone. W 1818 roku wybuchła Brytyjsko- Amerykańska wojna. Obie strony powstrzymywały się jednak od wielkich operacji - Brytyjczycy nastawili się defensywnie a Amerykanie działali niezdecydowanie. Obie strony z zadowoleniem przyjęła Traktat z Ghent 1. W następnych latach podpisano kolejne dwustronne umowy dotyczące ustalenia granic i żeglugi na Wielkich Jeziorach. W 1827 roku William Lyon MaCkenzie i Louis-Joseph Papineau rozpoczęli anty brytyjski dwa bunty, który miał na celu nadanie terenom kolonialny większej władzy lokalnej, a nie wręcz dyktatorskim rządom gubernatorów przysyłanych przez Londyn. Rebelie te zostały bardzo szybko spacyfikowane a ich organizatorzy uciekli za granicę - w tym głównie do USA. Wydarzenia ta miał jednak ogromny wpływ na późniejszy bieg historii Kanady jak i innych koloni Brytyjskiego Imperium. Brytyjczycy na podstawie raportu Durhama postanowili zmienić swoją politykę wobec swych kolonii 2. Brytyjczycy dali lokalnej społeczności pierwsze poczucie suwerenności w 1940 roku gdy podpisano ustawę o Unii w której połączono obie prowincje kolonialne w Zjednoczone Prowincje Kanady. Dziewięć lat później parlament Zjednoczonych Prowincji Kanady powołał pierwszy raz w swojej historii rząd składający się z osadników Brytyjskich i Francuskich. Zanim powstał jednak rząd, parlament i Wielka Brytania podpisały z Stanami Zjednoczonymi w 1846 roku traktat Oregoński, wytyczający granicę w Oregonie wzdłuż 49.równoleżnika. 1 lipca 1867 roku powstała konfederacji Kanady, utworzona na mocy ustawy o Brytyjskiej Ameryce Północnej. Amerykanie, jeszcze do wojny secesyjnej, chcieli po prostu przyłączyć Kanadę do Stanów, potem uznali, że jeśli Kanada będzie dość cywilizowana, to sama się przyłączy. Tak się jednak nie stało. Kanada, aż do I wojny światowej była pod protektoratem Wielkiej Brytanii i de facto miała tylko prawa autonomii. W okresie międzywojennym wyraźnie widać było, że Kanada dąży do usamodzielnienia się, ale nie chce zerwać dobrych relacji z Londynem. W 1931 roku Statut Westminsterski potwierdził niezależność Kanady. W okresie II wojny światowej państwo liścia klonowego wyrosło bardzo silne państwo o dużej i dobrze wyposażonej oraz wyszkolonej armii mającej duże zaplecze gospodarcze, które w latach wojny produkowało duże ilości wszelkich dóbr na rzecz koalicji antyhitlerowskiej i anty japońskiej. W okresie Zimnej wojny Kanada ściśle współpracowała militarnie, gospodarczo oraz politycznie z USA i państwami europy zachodniej. Państwo to przezywało jednak też trudne okresy jak występy nacjonalistów w Quebecu. Zdołali oni nawet zdobyć władze i zorganizować dwa referenda w których padało pytanie o odłączenie tej prowincji od Kanady. 

Po II wojnie światowej polityka zagraniczna kanady ukierunkowana byłą na ścisłą współpracę z Stanami Zjednoczonymi przy zachowaniu jednak własnych koncepcji polityki zagranicznej wobec państw na innych kontynentach i regionach, czego przykładem jest utrzymuje pełnych stosunków dyplomatycznych z komunistyczną Kubą. Współczesnym przykładem różnic w polityce zagranicznej jest nieobecność sił kanadyjskich w operacji „Iracka Wolność” 3. 

Gospodarcze relację między Stanami Zjednoczonymi i Kanadą

Kanada do dziś jest „ziemią brytyjską”, a królowa brytyjska pozostaje tu głową państwa, lecz poza polityką powiązania gospodarcze czy też wojskowe są potężnie mniejsze niż relację z USA. Kanadyjczycy od dawna przeżywają kompleks wielkiego brata przynajmniej w polityce. USA jest, co najmniej 10 razy liczniejszym ludnościowo supermocarstwem, hegemonem na dwóch amerykańskich Kontynentach i potęgą militarną oraz gospodarczą. Współpraca między tymi państwami rozpoczęła się już przed II Wojną światową, lecz w trakcje niej stała się bardzo zauważalnym faktem. W czasie wojny powstały wspólne kanadyjsko-amerykańskie jednostki w tym siły specjalne tzw. czarne diabły (1.Jednostka Sił Specjalnych) 4. Największą wspólną akcję w czasie wojny, mającą gospodarczy charakter byłą budowa autostrady łączącej główne terytorium USA z Alaską 5. W następnych latach powstały kolejne projekty współpracy przy tworzeniu wspólnej infrastruktury. Przez okres zimnej wojny współpraca co rozwijała się bezproblemowo w ramach wolnego handlu. Pod koniec lat osiemdziesiątych nastąpiło dalsze zbliżenie tejże owocnej dla dwóch stron współpracy. W 1987 roku prezydencji USA Ronald Reagan i Kanady Brian Mulroney podpisali umowę handlową Free Trade Agreement, które weszła w żyję rok później jak wybory wygrali konserwatyści6. Zmieniła ona dość poważnie kanadyjsko-amerykańskie stosunki gospodarcze. W grudniu 1992 roku prezydent USA G. Bush, prezydent Meksyku Carlos Salinas de Gortari i premier Kanady B. Mulroney podpisali Układ Handlowy, uprzednio parafowany w San Antonio. Umowa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1994 roku 7. W taki sposób powstał blok handlowy znany jako Północnoamerykańska Strefa Wolnego Handlu (North American Free Trade Agreement (NAFTA)) 8. Głównymi przesłankami, sprzyjającymi powstaniu porozumienia NAFTA między Kanadą i Stanami Zjednoczonymi był fakt, że kraje te posiadały wspólne interesy gospodarcze oraz obawa przed coraz mocniejszą konkurencją ze strony Unii Europejskiej, Japonii, Chin i Indii. NAFTA jest układem jednolicącym kraje wysokorozwinięte z krajem rozwijającym się 9. Choć dwa państwa post angielskie różniły się w kilku szczegółach takich jak sprawa eksportu drzewa iglastego itp. to handel pomiędzy krajami wzrosła dramatycznie. Kanada dość szybko zwiększyła swój eksport do takiego poziomu, że 80% dóbr wytworzonych w Kanadzie trafiał do USA. Import od południowego sąsiada do 1995 roku wzrósł do 70% ogólnie nabywanych poza granicami towarów 10. Przez te dane można dojść do wniosku, że Kanada coraz ściślej integruje się z USA. Być może kiedyś te dwa państwa stworzą coś w rodzaju Unii Europejskiej czy też się zjednoczą w konfederację. Przyszłość pokaże jaki będzie miała ta prawie 60 letnia ścisła współpraca między jednymi z największych na świecie państwami. 

We współpracy gospodarczej z zagranicą głównym priorytetem Ottawy pozostaje dalsza liberalizacja światowego handlu i przepływu inwestycji. Wszystko to powinno następować wraz z koncentracją uwagi na stosunkach z USA, która stanowi kluczowe miejsce w jej stosunkach gospodarczych o czym już wspomniałam. W porównaniu do 1995 roku obecnie Kanada i USA są dla siebie nadal największymi partnerami handlowymi i nic nie wskazuje by mało się to zmienić. Udział eksportu towarów do USA w I półroczu 2009 roku wyniósł około 75% eksportu towarów Kanady ogółem, a więc spadł o ok. 5%, co nie wydaje się różnicą znacząca patrząc na przedział lat. Za to udział importu z USA jest mniejszy i osiągną 52,1% 11. Jak widać bilans handlowy dla Kanady jest bardzo korzystny. W gorszej sytuacji są Stany Zjednoczone, których ogólnie eksport jest mniejszy niż import. Współzależność gospodarcza tych państw w ostatnich latach rośnie. Ponad 35 stanów USA zalicza Kanadę do głównego rynku eksportu, a handel z Kanadą tworzy 5,2 mln miejsc pracy w USA 12. Kanada zdaje sobie sprawę, że jest ważnym partnerem handlowym i nie obawia się prowadzić wobec USA odważnej polityki gospodarczej. Kanada stara się bronić swoich interesów handlowych i gospodarczych, dążąc do korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia sporów z USA 13. Liberalna pozycja Kanady względem swojego największego sojusznika i zarazem najbliższego sąsiada miała wpływ na pojawiające się kwestie sporne pomiędzy Kanadą a Unią Europejska. Premier Kanady Pierre Elliot Trudeau określił ta sytuacja zdaniem: „Jesteśmy jak mysz, która śpi w jednym łóżku ze słoniem. Słoń jest naszym przyjacielem, ale i tak istnienie ryzyko przypadkowego rozgniecenia’’. Stany Zjednoczone i Kanada utrzymuje największe i najściślejsze na świecie stosunki handlowe, który został wzmocnione w ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci po zatwierdzeniu przez dwie wielostronne umowy o wolnym handlu. Mimo sporów handlowych, nie relacje gospodarcze są dziś wręcz wspaniałym przykładem dobrosąsiedztwa. Państwa te dbają również o wzajemne bezpieczeństwo ekologiczne, które może być zagrożone przez przemysł itp. Stany Zjednoczone i Kanada ścisłej współpracy w zakresie ochrony środowiska, w tym monitorowaniu jakości powietrza i ilości odpadów stałych, a także ochronę i utrzymanie jakości śródlądowych granicy rzecznych i lądowych. Wielu członków Kongresu po stronie USA jak i w parlamencie Kanady ściśle współpracuje ze sobą w takich kwestiach jak ochrona środowiska, handel i kwestie transgraniczne, które problemy wpływają na sąsiadujące ze sobą okręgi państwowe. Kanada i USA jeszcze przez wiele lat za pewne będą nadal uściślać współpracę między sobą, zwłaszcza, że są sobie potrzebne. Kanada może zaoferować Waszyngtonowi surowce mineralne takie jak ropa naftowa, gaz ziemny, rudy metali w tym cenny uran oraz wydawać by się mogło nieskończone zasoby drzewa oraz innych rzadkich materiałów. Z kolei 300 milionowe Stany Zjednoczone są świetnym rynkiem zbytu kanadyjskich towarów, jak i również Kanada dla USA jest dość znaczącym rynkiem zbytu dóbr 14.

Relacje polityczno-wojskowe między Kanadą a Stanami Zjednoczonymi

Stosunki pomiędzy USA i Kanada, choć są na ogół serdeczne i przyjazne, zostały poddane kilka razy próbie. Kilka różnic w okresie zimnej wojny 15 jak i współcześnie nie rzutowało na wzajemne wręcz strategiczne partnerstwo. Dziś partnerstwo jest tak bliskie, że dla wielu Kanadyjczyków, że pogłębianie współpracy powinno przebiegać wolniej. Wiele osób uważa, ze USA zdominowały Kanadę nie tylko gospodarczo ale przede wszystkim politycznie na arenie międzynarodowej. Były premier Jean Chrétien jasno stwierdził, że nie che by Kanadę postrzegano jako 51-szy stan USA. Mimo takich dwuznacznych sformowań tworzonych na rzecz kampanii wyborczej, Kanada i Stany Zjednoczone w rzeczywistości nadal cieszyć się doskonałymi stosunkami. Za prezydentury Bila Clintona wynikało, że ci dwaj politycy starali się omijać kłopotliwe dla stosunków międzynarodowych sprawy. Chretien i Clinton koncentrowali się na obszarach, gdzie oba kraje były w stanie osiągnąć porozumienia – czyli w kwestiach środowiska, współpracy w zakresie środków granicznych i projektów technologicznych. Za prezydentury George W. Bush relacje dwustronne były przyjazne, choć nie zabrakło sporów. W lutym 2001 roku G.W. Bush i Chrétien spotkali się i omawiali kwestie związane z handlem, energią i systemem obrony przeciwrakietowej przeciwlotniczej. Po 11 września, sprawy gospodarcze i środowiskowe zeszły na dalszy plan i nie były podejmowane na spotkaniach najwyższych głów państw. Sprawą palącą stała się walka z terroryzmem w Afganistanie i na terenie USA raz Kanady – państw mających poważne problemy w dziedzinie bezpieczeństwa wewnętrznego. W bezpośrednim następstwie ataków terrorystycznych wzorowo zadziałała międzynarodowa współpraca tych państw. Przestrzeń powietrzną, została tymczasowo zamknięta i do Kanady skierowano 200 lotów pasażerskich mających mieć swój koniec w USA 16. W sprawach kłopotliwych w relacjach między tymi państwami wyróżnić możemy problem z eksportem pszenicy, iglastego surowca drzewnego oraz w sprawach traktatu ABM oraz Międzynarodowego Trybunału Karnego. Kanada mimo wsparcia udzielonego Białemu Domowi nadal jest zwolennikiem multilaternej wizji systemu międzynarodowego i podstawowej roli ONZ i innych organizacji międzynarodowych międzynarodowych pokojom rozwiązaniu sporów na arenie międzynarodowej. Kryzys iracki trwający od stycznia do czerwca 2003 roku wpłyną na relacje miedzy Kanadą a USA. Interwencja amerykańsko-brytyjska w Iraku zmusił Kanadę do przedstawienia swojego odmiennego stanowiska w tej sprawie. Ostatnie znalazła ona sposób, żeby zadowolić swojego amerykańskiego sojusznika. Wprawdzie rząd kanadyjski odmówił wysłania żołnierzy do Iraku, ale zadeklarował wysłanie licznego wzmocnienia dla kontyngentu do Afganistanu, co pomogło Ameryce w przygotowaniu operacji „Iracka Wolność”. 

Rząd kanadyjski znajduje się w bardzo dobrej sytuacji, mimo bliskich stosunków z Unia Europejska, Kanada pozostała wierna koncepcji NATO, jako swojego głównego filaru bezpieczeństwa transatlantyckiego. Bliskie stosunki z USA i UE sprawiają, że w interesie Kanady jest wpieranie zarówno bezpieczeństwa europejskiego jak i utrzymanie działalności Paktu Północnoatlantyckiego. W momencie kiedy Stany Zjednoczone grają główną role państwa rozwiązująca problemy za pomocą siły militarnej Kanada może się skupić w dziedzinie umacniania pokoju i odbudowy krajów zniszczonych przez wojnę.

Kanada jednak w kilku ważnych sprawach poszła na ścisłą współprace z USA. Zimna wojna ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich przekonana większość Kanadyjczyków, że Stany Zjednoczone były i będą bastionem obrony wspólnych wartości i bezpieczeństwa. W sierpniu 1958 roku Kanada i Stany Zjednoczone podpisały plan wspólnej obrony przeciwlotniczej (NORAD) 17. Współpracę to polepszała też przyjaźń premiera Kanady John Diefenbaker i prezydent USA Dwight Eisenhower. Mimo to Kanada's ubolewał, że zwiększa się odległość polityczno-gospodarcza Kanady od Wielkiej Brytanii, a rośnie zakresu amerykańskich wpływów kulturowych i gospodarczych. Współpraca wojskowa nie zawsze była jednak wyśmienita. Sytuacja dyplomatyczna uległa pogorszeniu, gdy Kanada ogłosiła w 2005 roku, że nie weźmie udziału w amerykańskiego programie budowy pocisków systemu obrony przeciwrakietowej, choć ma wspólny system obrony powietrznej z USA 18. 

Ważna jest też współpraca Amerykańsko-Kanadyjska w Afganistanie. W ciągu ostatnich trzech lat, jednak kanadyjski na prośbę USA przesunęły własne wojska z spokojnych regionów Afganistanu do prowincji gdzie toczą się regularne walki z rebelią. Spotkało się to z negatywnymi opiniami społeczeństwa. Jesienią 2007 roku Kanada zagwarantowała utrzymanie własnych sił w Afganistanie do 2011 roku 19. Kanada wystosowała jednak ultimatum skierowane wobec USA jak i innych państw NATO. Ottawa groziła wycofaniem się, do końca 2009 roku jeśli jej wojska nie zostaną zluzowane w Afganistanie 20, gdzie w 2007 i 2008 prowadził ciężkie walki z bandytami i terrorystami oraz najemnikami. W kwietniu 2008 roku na szczycie NATO w Bukareszcie, Francja ogłosiła, że wyśle dodatkowych 800 żołnierzy. Kilkanaście państw w tym oczywiście USA potwierdziło gotowość wysłania posiłków 21. 

Kanada jest też krytykowana za postawę jaką odgrywa wobec dezerterów z armii amerykańskiej. Kanada jest tradycyjnym schronieniem dla Amerykanów uciekających przed udziałem w operacjach zbrojnych, choć mają obowiązek uczestniczyć w misiach jeśli są żołnierzami. W latach wojny w Wietnamie schroniło się tam około 60 tys. mężczyzn, którzy nie chcieli walczyć w Wietnamie. Wtedy jednak sytuacja była inna - służba w armii USA była obowiązkowa. Teraz jest całkowicie ochotnicza, zatem wszyscy obecni dezerterzy sami zdecydowali o zaciągnięciu się do armii lub gwardii narodowej czy też armii rezerwowej. Przed 40 laty inne było również prawo kanadyjskie - Amerykanie praktycznie bez żadnych formalności otrzymywali wtedy status imigranta. Teraz zaostrzone przepisy stanowią, że powinni się o niego starać jeszcze przed przyjazdem. Dla tych, którzy już są w Kanadzie, pozostaje podanie o azyl gdyż powrót do USA grozi aresztowaniem. W 2007 roku kanadyjski sąd nakazał ponowne rozpatrzenie podania o azyl szeregowca, Joshua Key'a, jednego z ok. 200 amerykańskich żołnierzy, którzy uciekli do Kanady od wybuchu wojny w Iraku. Kanadyjska Rządowa Komisja ds. Imigracji i Azylu, która rozpatruje takie wnioski, uznała wyjaśnienia szeregowca Key'a za wiarygodne. Ale stwierdziła, że nie był zmuszany do popełniania zbrodni wojennych, i dlatego jego podanie odrzuciła. To pierwszy przychylny wyrok dla dezertera ukrywającego się w Kanadzie. Zresztą uciekinierzy nie przyznają się do dezercji, ale do „świadomego sprzeciwu”. Do tej pory ich podania o azyl odrzucano,. Co jest jednak ciekawe jeszcze żaden nie został w takim razie deportowany. Kanadyjska władza sądownicza stoi na stanowisku, że USA są krajem demokratycznym, dlatego dezerterom nie grozi tam prześladowanie, ale po prostu sprawiedliwy proces. Po stronie uciekinierów stanęła kanadyjska lewica i pacyfiści. Szczególne współczucie budzą członkowie amerykańskiej Gwardii Narodowej, którzy zaciągnęli się do niej jeszcze w czasach, kiedy nie zanosiło się na zamorskie wojny. Sprawa budzi znacznie większe emocje w Kanadzie, niż w samej Ameryce 22.

Ostatnio rodzi się kolejny spór między USA a Kanadą, choć być może państwa te zdecydują się na współpracę. Mając za przeciwnika Rosję, wydaje się, że taki alians arktyczny byłby najlepszym wyjściem. W 2006 roku rozpoczął się wyścig o energetyczne skarby Arktyki. Stephen Harper, nowy premier Kanady, zwrócił się do Davida Wilkinsa, ambasadora USA w Ottawie z ostrym oświadczeniem: „Kanada tak samo jak Stany Zjednoczone ma prawo bronić swojego terytorium. Nasz mandat pochodzi od Kanadyjczyków, nie od pana. Proszę się nie wtrącać”. Już w dniu zaprzysiężenia Harper ogłosił, że jego rząd wyda ponad 5 mld USD na budowę satelitarnej sieci nasłuchowej, portu i trzech lodołamaczy, które będą pracowały wzdłuż arktycznego wybrzeża Kanady. Komentując te plany, ambasador Wilkins stwierdził, że: raczej nie może się na to zgodzić” 23. O arktyczne źródła ropy i gazu oraz o panowanie nad tworzącymi się właśnie szlakami transportu walczą Norwegia, Rosja, Kanada, USA i Dania. W kolejce po udziały w zyskach stoją też Finlandia, Szwecja i Islandia. Na razie z powodu luk prawnych panuje zasada "kto pierwszy, ten lepszy". Dlatego wyścig o skarby Północy staje się coraz bardziej agresywny, co niewątpliwie rzutuje już i będzie rzutować na stosunki między Kanadą i USA ale też między członkami NATO. Nie należy jednak tego problemu wyolbrzymiać, gdyż wieloletni dorobek znakomitej współpracy nie można tak szybko zniszczyć. W dodatku konsensus między tymi północnoamerykańskimi państwami jest nie tyle możliwy co konieczny dla dobra obydwóch stron. Wydaje się w chwili obecnie, ze Ottawa i Waszyngton zrozumiały to. W wrześniu 2009 rozpoczęła się wspólna ekspedycja USA i Kanady, która miała na celu określić zasięg północnoamerykańskiego szelfu kontynentalnego. Wyprawa nie pomogła jednak w znalezieniu szczegółowej odpowiedzi na pytanie o wspólną granicę na Morzu Beauforta, Zdaniem Kanady, powinna ona biec wzdłuż 141. południka, który rozgranicza Alaskę i Jukon. Z kolei według USA, granica powinna być wyznaczona poprzez poprowadzenie linii prostopadłych do poszczególnych fragmentów wybrzeża. Jak na razie, oba kraje deklarują chęć wspólnych badań i rozwiązanie ewentualnych kwestii spornych na drodze negocjacji. Każdy z krajów chciałby sprawować kontrolę nad znaczną częścią rejonu Bieguna Północnego. Warunkiem jest poszanowanie zasad Konwencji o Prawie Morza ONZ z 1982 roku, która określa zasady delimitacji morskiej granicy. To właśnie zasięg szelfu 24 kontynentalnego ma według dokumentu stanowić kluczowy czynnik, rozstrzygając o zasięgu jurysdykcji danego państwa poza 200-milową strefą ekonomiczną 25. Stany Zjednoczone wciąż nie ratyfikowały Konwencji, jednak zgodnie z zapowiedziami Departamentu Stanu, ma to nastąpić wkrótce. 41-dniowa misja, której plan została formalnie ogłoszona podczas środowej konferencji w Waszyngtonie, rozpoczęła się 9 sierpnia, kiedy na wodach Oceanu Arktycznego spotkają się statki obu państw. Amerykański lodołamacz Healy i kanadyjski Louis St. Laurent już w zeszłym roku brały udział w ekspedycji o podobnym charakterze, która dała początek wspólnym działaniom na rzecz lepszego zbadania topografii dna morskiego 26. Zadaniem numer jeden było określenie długości dwóch podwodnych łańcuchów górskich, które mają swój początek u brzegów Alaski i kanadyjskiego terytorium Jukon 27. 

Z jednej strony Kanadyjczycy to przyjaciele Amerykanów, ale nie za bardzo bliscy, bo z drugiej muszą stale dbać o jakąś dla niej przeciwwagę. Kanada nie może dać się uwieść Amerykanom bo może stracić własną tożsamość. Oba państwa są krajami imigracyjnymi, przyjmują obcych w znacznej liczbie (18,4 proc. obywateli kanadyjskich urodziło się za granicą), ale Kanada, nawet symbolicznie, jest bardziej na obcych otwarta. W sprawach polityki gospodarczej blisko Kanadyjczykom do USA, w polityce społecznej – czują pokrewieństwo z Europą. Patrząc na badania dotyczące „wartości w życiu” wypadają w obu społeczeństwach podobnie. Jednak hasła są inne. W Ameryce, jak wiadomo – życie, wolność w dążeniu do szczęścia. W Kanadzie – pokój, porządek, dobry rząd.

Inauguracja Baraka Obamy jako prezydent USA w styczniu 2009 roku otwiera nowy etap w wzajemnych stosunkach między dwoma najsilniejszymi krajami półkuli zachodniej. Wszystko dziś wskazuje, że istnieje duża szansa uregulowania powstałych konfliktów między Kanadą a Stanami Zjednoczonymi. Nie należy jednak sądzić, że stosunki między tymi dawnymi aliantami są złe lub też obojętne – wprost przeciwnie. Od okresu kryzysu kubańskiego trwa ich nieustanne pozytywne utrwalanie, korygowane co jakiś czas pewnym kłopotem. Można porównać to do wzrostu wartości waluty na giełdzie, gdzie co jakiś czas dochodzi do drobnej korekty (kłopotu) a potem słupki znów wspinają się po poziomej w górę.


Przypisy:

1 Traktatu został podpisany w Gandawie (Belgii), w Wigilię Bożego Narodzenia 1814 roku. Stronami tego protokołu była Wielka Brytania i USA. Państwa te dążyły do zakończenia wojny z 1812 roku. Pokój został zawarty w wyniku powstania na polu walki pata w działaniach militarnych. Strony zgodziły się na powrót do status quo ante bellum. Ponieważ nie istniała jeszcze szybka łączność międzypaństwowa a tym bardziej kontynentalna dwa tygodnie do podpisaniu traktatu doszło do kulminacyjnych walk o Nowy Orlean. Źródło: http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=
A1ARTA0001257 (15.12.2009r.)
2 Raport ten opisywał sytuacje w Brytyjskiej Ameryce Północnej w roku 1839. Zgodnie z nim, mowa była o idei wprowadzenia rządu lokalnego oraz asymilację francuskich Kanadyjczyków w brytyjskiej kulturze. Źródło: http://www.canadianencyclopedia.ca/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0002473 (15.12.2009r.)
3 Operacja trwała od 20 marca do 1 maja 2003 roku. W operacji tej brały udział wojska USA, Wielkiej Brytanii, Polski, Australii, Dania i Hiszpania.
4 http://www.altair.com.pl/cz-art-439 (15.12.2009r.) 
5 http://studioprint.pl/wordpress/002/?tag=kanada (15.12.2009r.)
6 Na mocy tego porozumienia, w ciągu 10 lat między Stanami i Kanadą miały zostać zniesione cła i ograniczenia, co w praktyce miało prowadzić do powstania całkowicie wolnego handlu w tym regionie. 
7 http://www.psz.pl/tekst-5370/Marta-Pachocka-Miedzynarodowa-konkurencyjnosa-gospodarki-na-przykladzie-Kanady/Str-3 (23.07.2007.)
8 Porozumienia międzynarodowe Kanada, Stany Zjednoczone i Meksyk podpisał 7 października 1992 roku, ale weszły one w życie dopiero od 1994 roku. 
9 http://www.exporter.pl/kraje/k_ampn/nafta.html (15.12.2009r.)
10 http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0001257 (15.12.2009r,)
11 http://montreal.trade.gov.pl/pl/canada/article/detail,647,Polityka_gospodarcza_Kanady.html (15.12.2009r.)
12 Ibidem.,
13 Spór między państwami wystąpił w sprawie tarcicy i otwarcia granicy dla bydła. Nastąpiło to w lipcu 2005 roku po dwuletnim okresie embarga ze strony USA spowodowanego stwierdzeniem przypadku BSE w prowincji Alberta. Kanada uzyskała w 2004 roku wiele korzystnych orzeczeń i wyroków w WTO i NAFTA.
14 Głównymi rynkami zbytu dla amerykańskich towarów w tym roku są (w dolarach amerykańskich): UE (162,5 mld) Kanada (148,8 mld), Meksyk (92,4 mld), Chiny (47,0 mld), Japonia (37,4 mld) i Wielka Brytania (34,0 mld). Z kolei najwięcej importu napłynęło w okresie styczeń - wrzesień 2009 roku z Chin (212,8 mld), Kanady (162,4 mld), Meksyku (125,1 mld), Japonii (67,7 mld) i Niemiec (50,6 mld) – ogólnie dla UE (205,3 mld). Źródło: http://www.eksportuj.pl/artykul/pokaz/id/9448/wyniki-handlu-zagranicznego-usa-po-trzech-kwartalach-br (24.11.2009r.)
15 Premier Kanady John Diefenbaker i prezydent USA John Kennedy nie lubił siebie, a różnice w polityce szybko rosły Diefenbaker odmówił rozlokowani amerykańskiej broni jądrowej w Kanada i wahał się co do wystosowania pozycji Kanady w 1962 roku gdy trwał kryzysu kubański. Amerykanie otwarcie oskarżyli Diefenbaker o zaniechanie wykonania zobowiązania sojuszniczych. W wyborach 1963, Diefenbaker oskarżył Amerykanów o to, że przez swoje poczynania odsunęli go od władzy (przegrał wybory). 
16 Canada-U.S. Relations, Carl Ek, Coordinator Specialist in International Relations, CRS Report for Congress Prepared for Members and Committees of Congress, Congressional Research Service 7-5700, May 12, 2009, s. 6. 
17 Ibidem, s.15.
18 http://wyborcza.pl/1,75477,2571149.html (24.02.2005r.). 
19 Canada-U.S. Relations... s. 17. 
20 http://www.tvn24.pl/1,1537158,druk.html (31.01.2008). 
21 http://www.wprost.pl/ar/126979/Francja-wroci-do-wojskowych-
struktur-NATO/ (03.04.2008r.).
22 http://wyborcza.pl/dziennikarze/1,84008,5430297,Kanada_sadzi_amerykanskich_dezerterow.html (07.07.2008r.).
23 G. Sadowski, Wojny lodowe, Wprost, Numer 7 (1210), 2006r
24 Szelf kontynentalny (tzw. półka kontynentalna) to część kontynentu zalana wodami płytkiego morza. Sięga on do głębokości około 200 m poniżej poziomu morza; jego szerokość jest zmienna (od 15–20 km do nawet 1400 km).
25 Natomiast zgodnie z Konwencją o prawie morza z 1982 roku, w strefie Morza Arktycznego panuje wolność żeglugi. Każde z państw mających dostęp do Morza Arktycznego sprawuje przy tym suwerenną władzę nad strefą przybrzeżną o szerokości 200 mil morskich.
26 Była to odpowiedz na Rosyjską ekspedycję. Dwa lata temu, Rosja umieściła na dnie Bieguna Północnego własną flagę, co miało symbolicznie oznaczać jej suwerenne prawa do tego obszaru.
27 http://www.psz.pl/tekst-22090/USA-i-Kanada-wspolnie-
sprawdza-dokad-siegaja-morskie-granice-ich-kontynentu (29.07.2009r.).

Bibliografia 

I.Źródła

- Multimedialna Złota Encyklopedia PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
- Canada-U.S. Relations, Coordinator Specialist in International Relations, CRS Report for Congress Prepared for Members and Committees of Congress, Congressional Research Service 7-5700, May 12, 2009.
- Oficjalna Strona Internetowa Polskiej Ambasady w Kanadzie, Uwarunkowania geograficzne i społeczne, 15.12.2009r. 
- Oficjalna Strona Internetowa Polskiej Ambasady w Kanadzie, Polityka gospodarcza Kanady, 15.12.2009r. 

II. Opracowania

- Pietraszek P., USA i Kanada wspólnie sprawdzą, dokąd sięgają morskie granice ich kontynentu, Portal Spraw Zagranicznych, 29.07.2009.
- Pachocka M., Międzynarodowa konkurencyjność gospodarki na przykładzie Kanady, Portal Spraw Zagranicznych, 23.07.2007.
- English J., Canadian-American Relations, The Canadian Encyclopedia, 15.12.2009r. 
- Wróbel P., Historia Państw Świata w XX wieku – Kanada, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2000.
- Ostrowski M., Morek G., Sypianie ze słoniem, Polityka - nr 3 (2538), 21.01.2006. s. 54-56.
- Zawiślińska I., Gospodarka Kanady przełomu wieków. Międzynarodowa pozycja konkurencyjna, SGH, Warszawa 2003. 
- Sadowski G., Wojny lodowe, Wprost, Numer 7 (1210), 2006r. 
- Kijewski T., Rywalizacja o surowce energetyczne w Arktyce, Obserwator BBN, I-II 2009 /9-10, s. 272-288. 

III. Źródła internetowe:
- http://www.gc.ca
- http://www.canadianeconomy.gc.ca
- http://www.panstwa.com
- http://www.eksportuj.pl
- http://www.wprost.pl 
- http://www.gazeta.pl

Autor: Artur Micek