Pozycja międzynarodowa Brazylii w XXI wieku

 Autor: Tomasz Chochołowicz sobota, 23 października 2010 21:59

Brazylia jest największym krajem Ameryki Łacińskiej, zajmującej obszar ok. 8,5 mln km² ulokowanym na południowo-zachodniej półkuli ziemskiej w sąsiedztwie takich państw jak: Francja (Gujana francuska), Surinam, Gujana, Wenezuela, Kolumbia, Peru, Paragwaj, Argentyna i Urugwaj.

To największe terytorialnie państwo Ameryki Łacińskiej, gdzie zamieszkuje ok. 183 mln obywateli, z czego 81% ludności mieszka w miastach, co umieszcza je w ścisłej światowej czołówce największych i najludniejszych krajów świata z dużym poziomem urbanizacji 1. Dzięki predyspozycjom geograficzno – ekonomicznym, państwo to ze 188-letnią państwowością obejmującą cesarstwo, a następnie republikę wyrosło w XXI wieku na rodzące się mocarstwo regionalne. Dzięki zasobom naturalnym, rozrastającej się gospodarce i młodości społeczeństwa, Brazylię czeka pozytywna przyszłość. Pozycja międzynarodowa Brazylii jako mocarstwa jest obecnie jeszcze mało zauważalna, to nieustanie rośnie ku potędze o jakiej inne państwa regionu mogą tylko pomarzyć.

I.Historia Brazylii jako państwa.

O podmiocie państwowym takim jak Brazylia możemy mówić od roku 1821, gdy Zgromadzenie Narodowe obradujące w Rio de Janeiro podjęło decyzję o zrzuceniu protektoratu Portugalii, dzięki czemu Brazylia 7 września 1822 roku stała się oficjalnie niepodległym państwem (uznanym 29 sierpnia 1825 roku przez Portugalię) o charakterze cesarstwa z cesarzem Don Pedro, który sprawował władzę do zakończenia wojny z Argentyną 2. Do 1889 roku Brazylia była cesarstwem, którego podstawą finansową był eksport kawy. Wysokie osiągnięcia eksportowe uzyskiwano dzięki pracy niewolników na plantacjach, które w większości były w posiadaniu obywateli z byłej metropolii. Z niewolnictwem zerwano w 1888 roku na skutek silnego nacisku Wielkiej Brytanii, po czym rok później wprowadzono zmianę ustroju z cesarstwa na republikańską formę rządów. Zmiany te usankcjonowała nowa konstytucja uchwalona 24 lutego 1891 roku wzorowana na konstytucji USA, która nadała Brazylii federacyjny charakter państwa. Zmiana ta nastąpiła po puczu wojskowym przeprowadzonym 15 listopada 1889 roku przez majora Manuela Deodoro da Fonseca, który oskarżał cesarza Piotra II o autorytarne rządy i lekceważenie sytuacji państw 3. Rządy Manuela Deodoro da Fonseca trwały do 1891 roku gdy został zmuszony do rezygnacji ze stanowiska prezydenta, ponieważ został oskarżony o despotyczne rządy i nieudolność w polityce gospodarczej. Po wyjściu z zapaści gospodarczej pozycja Brazylii i jej gospodarka zaczęła w szybki sposób powiększać się czego kulminacyjnym punktem był okres I wojny światowej. Rozwój gospodarczy nie trwał jednak długo. Po zakończeniu wojny eksport towarów, w tym głównie kawy, znacznie się zmniejszył. Na początku lat 20 XX. wieku kraj dosięgnął kryzys gospodarczy, który doprowadził do wielu rozruchów i niepokojów społecznych czego rezultatem było szybkie tworzenie się ruchów komunistycznych, nacjonalistycznych i antyrządowych. Z tego ostatniego najpopularniejszy był ruch tenentismo, którego większość działaczy wywodziła się ze środowiska młodych oficerów. Przeprowadzili oni w 1930 roku pucz wojskowy w wyniku którego władze w państwie przejął Getúlio Vargas. Rządy nowego prezydenta trwały przez pierwsze 7 lat zgodnie z postanowieniami konstytucji. Od 1937 roku prezydent Getúlio Vargas objął nad państwem dyktatorskie rządy, które trwały do 1945 roku. Za jego rządów Brazylia przystąpiła do II wojny światowej po stronie aliantów i jako jedyne państwo Ameryki Łacińskiej wysłało lądowe jednostki wojskowe na europejski teatr działań wojennych i uczestniczyło aktywnie w bitwie o Atlantyk 4. W okresie zimnej wojny państwo to należało do tzw. bloku państw demokratycznych skupionych wokół Stanów Zjednoczonych, choć nie uczestniczyło aktywnie dyplomatycznie, ani militarnie w rozgrywce na linii kapitalizm-komunizm. W okresie zimnej wojny w Brazylii doszło do dwóch zamachów stanu. Po powrocie do władzy Getúlio Vargasa, kraj dosięgnął kryzys z którym Vargasa nie mógł sobie poradzić. Po niecałych 4 latach rządów wojsko przeprowadziło pucz, a prezydent popełnił samobójstwo. Jego następcą został ambitny polityk Juscelino Kubitschek de Oliveira, który pchnął kraj w dynamiczny rozwój gospodarczy. Głosił on hasło „Pięćdziesiąt lat postępu w pięć”. Za jego rządów rozpoczęto wiele ambitnych reform gospodarczych i projektów o charakterze krajowym. Jednym z takich projektów było zbudowanie od podstaw nowej stolicy Brazylii, którą od 1960 roku jest Brasilia. Rozwój nie trwał jednak długo, a wiele decyzji gospodarczych okazało się mieć skutki uboczne. W wyniku kłopotów gospodarczych jak i politycznych, wojsko przeprowadziło ponownie pucz. W okresie nowych rządów od początku lat 70-tych Brazylia ponownie weszła na ścieżkę szybkiego rozwoju gospodarczego czego punktem krytycznym był rok 1974, gdzie zanotowano 15% wzrost produktu krajowego brutto. Miało to jednak swoje negatywne skutki. W 1980 roku Brazylia przeszła największe w swojej historii załamanie gospodarcze i stała się najbardziej zadłużonym na świecie państwem, czego skutki odczuwalne są do dziś. Zadłużenie Brazylii wyniosło ok. 100 mld dolarów 5. Rządy wojskowe w Brazylii skończyły się w 1985 roku, gdy prezydentem został po raz pierwszy po 21 latach cywil Tancredo Nevesa, lecz zmarł zanim objął urząd. Jego następcą został Jose Sarney. Polityk ten wprowadził początkowo poprawki do konstytucji, a w 1988 roku zdołał przeforsować projekt nowej konstytucji. Sarney wprowadził też tzw. plan Ccruzado mający ustabilizować gospodarkę, lecz jego działania okazały się mało efektywne, a zadłużenie zagraniczne kraju wyniosło nawet 127 mld dolarów6. W latach 90-tych XX wieku Brazylia nadal nie mogła wyjść z kłopotów gospodarczych i finansowych. W okresie tym rządy sprawowała głównie Narodowa Partia Rekonstrukcji (prezydent Fernando Collor de Mello (1990-1992)) i Brazylijska Partia Socjaldemokratyczna (prezydent Fernando Henrique Cardoso (1994-2003)). W 2003 roku ludność Brazylii wybrała lewicowego polityka Luiz Inácio Lula da Silva wywodzącego się z Partii Pracujących. Ten charyzmatyczny przywódca, który miał duży udział w obaleniu wojskowych rządów, będzie sprawował swój urząd do 1 stycznia 2011 roku.

II.Dzisiejsza Brazylia

Dzisiejsza Brazylia jest demokracją konstytucyjną o systemie prezydenckim. Prezydent wybierany jest na cztery lata z możliwością ponownego kandydowania na drugą kadencję. Brazylia w ciągu 50 lat wyrosła na największą gospodarkę Ameryki Łacińskiej, dziesiątą pod względem wielkości na świecie i znalazła się na dziewiątym miejscu pod względem parytetu siły nabywczej (ok. 2,03 tryliona dolarów). PKP Brazylii na jednego mieszkańca wzrosło do 10,200 dolarów co daje jej 64 pozycję na wśród wszystkich państw świata 7. Państwo to dysonuje zaraz po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie największym budżetem na półkuli zachodniej wynoszącym w 2008 roku ok. 1,573 tryliona dolarów 8. Mimo tak dużego budżetu nie jest państwem w którym wszystkim żyje się dobrze. W kraju ok. 16% społeczeństwa żyje poniżej granicy ubóstwa, bezrobocie sięga 8%, a inflacja 5%. Wskaźniki te do chwili wybuchu kryzysu ekonomicznego ulegały zmniejszeniu m. in. dzięki zagranicznym inwestycjom i rozwojowi gospodarczemu wynoszącemu w 2008 roku ok. 4,6%. Państwo mimo kryzysu staje się nie tylko coraz bardziej silne gospodarczo, ale też politycznie i militarnie. Według różnych opinii w ciągu 10-20 lat Brazylia powinna stać się największą konkurencją i rynkiem zbytu dla Stanów Zjednoczonych w Ameryce Łacińskiej oraz bardzo silnym partnerem handlowym dla Unii Europejskiej jak i konkurentem dla Chin.

III.Gospodarcza pozycja Brazylii we współczesnym świecie

Brazylia swój sukces gospodarczy na arenie międzynarodowej opiera na silnym eksporcie, dużej silne roboczej, bogatym zasobom naturalnym i potężnym (wewnątrz krajowym i zagranicznym) inwestycjom jakie miały miejsce pod koniec lat 90-tych i trwają do dziś. Choć kraj ten przez cały okres swojego istnienia przeżył wiele kryzysów, to póki co nie widać kolejnego na horyzoncie, co niewątpienie jest sukcesem rządów lewicy. Wyjście z zapaści gospodarczej dokonało się szczególnie dzięki ustabilizowaniu waluty kraju, co dało większą wiarygodność w oczach reszty świata i pozwoliło skupić się na wykorzystaniu silnej pozycji jako państwa zasobnego w bogactwa naturalne. Brazylia dość szybko zdołała umocnić się w światowym handlu oraz zatriumfować na arenie międzynarodowej jako silny eksporter oraz państwo z wielkimi możliwościami inwestycyjnymi. Od 2001 do 2005 roku eksport towarów z Brazylii wzrósł z wartości 58 mld dolarów do 118 mld dolarów, przy mniejszym imporcie który zmienił się z poziomu 56 mld w 2001 roku do 74 mld w 2005 roku. W 2005 roku Brazylia miała 44 miliardowy dodatni bilans handlu zagranicznego. Był to wielki sukces, gdyż takie dochody były porównywalne do całkowitego PKB wielu państw w regionie, a wzrost bilansu handlowego był praktycznie 16 krotny (z 2,6 mld do 47 mld w 4 lata) 9. Od końca 2007 roku bilans handlowy na korzyść Brazylii zaczął maleć. Wartość eksportu osiągnęła 160,65 mld dolarów i wzrosła w stosunku do roku 2006 o 16,1%, a wartość importu zamknęła się w kwocie 120,61 mld dolarów. W rezultacie nadwyżka handlowa uległa istotnemu zmniejszeniu w stosunku do roku poprzedniego i osiągnęła 40,04 mld dolarów (46,45 mld w 2006 roku) 10. Do roku 2008 wszystkie te wskaźniki wzrosły, tylko bilans handlowy zmniejszył się i wyniósł 24,8 mld dolarów nadwyżki przy eksporcie 197,9 mld dolarów i imporcie oszacowanym na kwotę 173,1 mld dolarów. Głównym partnerem handlowym są przede wszystkim Stany Zjednoczone, gdzie trafia ok. 14% eksportu i podobna wielkość jest importowana, a następnie Chinyn i Argentyna 11. Obecnie to jednak Chiny wyrosły na głównego partnera handlowego Brazylii, która eksportuje do Chin ogromne ilości surowców (rudę stali i ropę) oraz żywność, a Chiny do Brazylii - elektronikę, odzież i kapitał inwestycyjny12 (inwestycje w przemysł naftowy wyniosły ok. 10 mld dolarów 13). Realnie jednak najwięcej towarów trafia na rynek Unii Europejskiej gdzie eksport sięga ok. 24-26% i skąd pochodzi ok. 22-24% importu całościowego. Pozycja Brazylii w handlu światowym, choć nie jest największa, to z roku na rok się zwiększa 14. Od początku XXI wieku obroty z innymi państwami wzrosły o ok. 180%15. Jest to wielki sukces lewicowych rządów, zwłaszcza, że Brazylia zdołała również wybić się na bezapelacyjnego lidera inwestycji Stanów Zjednoczonych w Ameryce Łacińskiej, choć w tym roku Chiny wyprzedziły USA, o czym warto pamiętać 16. W interesie prezydenta Brazylii jest przyciąganie inwestorów, gdyż jego kraj do dziś sam nie jest w stanie podtrzymać tak dużego wzrostu PKB (w dłuższym okresie czasu) jaki miał miejsce przed kryzysem ekonomicznym 17. Dziś, gdy mija kryzys gospodarczy, Brazylia bezapelacyjnie jest jednym z trzech wschodzących potęg gospodarczych i nic nie wskazuje na to by miało dojść do drastycznego załamania gospodarczego. Według ministra finansów Guido Mantega Brazylia w 2009 roku zanotowała aż 8% wzrost PKB 18. Duży wpływ na to miała odpowiednia polityka finansowa państwa, jak i inwestycje takich państw jak Chiny, USA czy krajów zrzeszonych w UE.

Duże znaczenie dla firm budowlanych, inżynieryjnych czy też surowcowych z innych państw regionu jak i świata ma Program Pospieszenia Wzrostu (PAC) z roku 2007, którego podstawą jest ok. 300 mld dolarów przeznaczonych na remonty i rozbudowę infrastruktury transportowej, energetycznej itp. Niewątpliwie ten ambitny program przyciągnie wielu inwestorów zza granicy jak i firm chcących na tym zarobić. W końcu demokratyczna, wolnorynkowa Brazylia jest gigantycznym rynkiem na którym jest jeszcze wiele miejsca dla przedsiębiorstw z innych państw. Z roku na rok można zauważyć coraz bardziej ambitną politykę gospodarczą Brazylii prowadzoną poza granicami państwa. Przykładem takiej polityki jest aktywne uczestnictwo w obradach grupy G-20 19 i bardzo wysoka pozycji w Międzynarodowym Funduszu Walutowym. W 2009 roku po raz pierwszy w historii Brazylia stała się państwem, które z otwartością i wielkim zainteresowaniem wpompować ma ok. 10 mld dolarów do tejże agencji, mimo, że jej dług jest jeszcze nieuregulowany. Wiele państw świata, której jeszcze 10 lat temu zainwestowały w Brazylijki rynek, dziś spoglądają na państwo to z wielkim zainteresowaniem i zazdrością. Brazylia w przeciwieństwie do bogatej północy mimo kryzysu światowego rozwijała się z ponad 4% wzrostem PKB w 2008 roku, co gwarantuje jej wysoki prestiż międzynarodowy 20. Brazylia jest ekonomicznie w chwili obecnie bardziej ważna dla USA niż Japonia, Rosja czy też Niemcy, ponieważ jest głównym filarem podtrzymywania dodatniego wzrostu gospodarczego w Ameryce Południowej. Jeśli nastąpi krach na rynku finansowym Brazylii oznacza to upadek gospodarczy wszystkich państw regionu, co miałoby swoje katastrofalne konsekwencje dla gospodarki USA. W dodatku Waszyngton docenia to, że Brazylia jest 7 na świecie państwem z największymi zasobami rudy uranowej. Nie tylko ten surowiec jest ważny, a który ma Brazylia.

Latynoamerykańskie zaplecze surowcowe ma podstawowe znaczenie dla utrzymania konkurencyjności USA w systemie globalnym. Z tego powodu pozycja Brazylii jak jej polityka zagraniczna jest szczególnie ważna dla Amerykanów. Brazylia jest również państwem z największymi po USA i Kanadzie rezerwami finansowymi wynoszącymi 233 mld dolarów 21, korzystnym bilansem handlowym, amerykańskimi inwestycjami i stabilnym układem politycznym. Brazylia pierwszy raz stała się netto kredytodawcą w stosunku do reszty świata. Z drugiej jednak strony zadłużenie zagraniczne w 2009 roku wyniosło ok. 263 mld dolarów 22 Mimo to pod względem dynamiki wzrostu Brazylia szybko dogania Chiny. Dzięki odkryciu złóż ropy, rudy żelaza i uranu jej pozycja jeszcze mocniej się utrwali w relacjach między mocarstwami. Kraj ten stał się też wzorem pogodzenia rozwoju, globalizacji i biedy. Brazylia stawiana jest za przykład dla innych państw, które chcą skutecznie walczyć z biedą i wykluczeniem. Jej sukcesy pokazują, że dzięki odpowiedniej polityce państwa można pogodzić przyspieszony proces globalizacji gospodarki ze skuteczną walką z biedą i zmniejszeniem nierówności społecznych. Patrząc tylko na te kilka wskaźników rozwoju państwa, można stwierdzić, że Brazylia jest tygrysem gospodarczym świata. Po doświadczeniach kryzysu ekonomicznego 2008 roku, można zauważyć, że wyrasta potęga, która jako jedyny kraj Ameryki Łacińskiej może w niedalekiej przyszłości rywalizować z dominującymi w tym regionie Stanami Zjednoczonymi. Brazylia wyszła z kryzysu z niewielkimi stratami. Polityka wewnętrzna, sprzyjając środowisku gospodarczemu, uzupełniana o rozsądne posunięcia na arenie międzynarodowej dała pozytywne efekty. W dodatku wybór tego latynoskiego giganta na gospodarza letnich igrzysk olimpijskich w 2016 i Mistrzostw Świata w piłce nożnej w 2014 23, stanie się nie tylko kolejnym powodem do intensywnego rozwoju, ale również wzmocni pozycję byłej portugalskiej kolonii w oczach reszty świata. Na tym polu wyraźnie widać, że wysiłki Brazylii zmierzające do zaistnienia w świecie zostają zauważone. Zaznaczyć jednak trzeba, że kraj ten jest dopiero w pierwszej fazie rozwoju potencjału i dopiero teraz zaczyna w szybkim tempie odrabiać straty. Reformy i przemiany, jakie mają tam miejsce umacniają ekonomiczną pozycję kraju na świecie.

IV.Polityczna i militarna pozycja Brazylii w XXI wieku

Przez praktycznie sto lat jedynym bezapelacyjnym państwem, które miało realne i najpotężniejsze wpływy w Ameryce Łacińskiej były Stany Zjednoczone. Mimo dwóch wojen światowych, zimnej wojny i radzieckim zapędom w tej części świata Stany Zjednoczone były niepodważalnie nadal jedynym gospodarczym, politycznym i militarnym hegemonem. Dziś ta hegemonia już może minąć. Z USA konkuruje nie tylko Kanada, Wenezuela czy Argentyna, ale przede wszystkim jedyne regionalne mocarstwo – Brazylia. Brasilia była najbardziej zaangażowanym po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie w II wojnę światową państwem z kontynentów amerykańskich. W 1945 roku stała się też jednym z założycieli Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jako mocarstwo regionalne odrywa w ONZ dużą rolę. Wysłała w ramach misji ONZ wojska do Haiti jak i na Timor Wschodni. Jest też uczestnikiem tzw. grupy G4 zrzeszającej Indie, Japonię i Niemcy – które chcą reformy ONZ i przyjęcia ich w grono stałych przedstawicieli przy Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Brazylia jest też jednym z głównych płatników do budżetu ONZ i jej wkład wynosi średnio od 15 do 18 mln dolarów. Brazylia szanuje postanowienia, które są fundamentem ONZ i opiera swoją politykę zagraniczną na zasadach wielostronności, pokojowego rozstrzygania sporów i nieingerencji w sprawy innych krajów. Prestiżową pozycję nie gwarantuje tylko ONZ, ale przede wszystkim szereg innych organizacji i umów międzynarodowych. Aktywnie uczestniczy w pracach Organizację Państw Amerykańskich oraz jest stroną traktatu o pomocy wzajemnej (tzw. Grupa z Rio). Najważniejszym filarem wzmacniania swojej pozycji w świecie jest dla niej uczestnictwo w organizacji Mercosur 24. Ostatnio przywiązuje dużą wagę do rozbudowy stosunków z sąsiadami i jest członkiem-założycielem Stowarzyszenia Integracji Ameryki Łacińskiej (ALADI), Unii Narodów Ameryki Południowej (UNASUL), utworzonej w czerwcu 2004 r. i Mercosur, unii celnej między Argentyny, Urugwajem i Paragwajem 25. Brazylia jest też członkiem (FEALAC) – forum współpracy utworzonego w 2001 r., grupującego 33 kraje Azji Wschodniej (w tym Chin) i Ameryki Łacińskiej 26. Brazylia, Indie, Chiny i Rosja współpracują też w ramach grupy państw BRIC.

Jak widać na przykładzie tego kraju jak i sytuacji w tamtym regionie Brazylia jest liderem politycznym, który ma w chwili obecnej inicjatywę integracji regionu. Ma również wesprzeć swoje zaangażowanie na rzecz nieproliferacji poprzez ratyfikację traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT). Ściśle współpracuje z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (MAEA), przystępując do traktatu z Tlatelolco i Grupy Dostawców Jądrowych. Jest to bardzo ważne, ponieważ państwo to realizowało kiedyś własny program atomowy a dziś planuje budowę kolejnych elektrowni atomowych 27 oraz zakup atomowych okrętów podwodnych. Jak widać, Brazylia nie jest państwem, które ograniczałoby się tylko do prowadzenia polityki wewnętrznej przy mniejszym znaczeniu stosunków z państwami na innych kontynentach. Przykładem rosnącej pozycji jest np. forum Indie-Brazylia-RPA (IBSA) 28. Nie zapomniała też o swojej przeszłości i zobowiązała się do współpracy z innymi portugalskojęzycznymi narodami, w kilku dziedzinach takich jak: współpraca wojskowa, pomoc finansowa i wymiana kulturalna. Odbywa się to w ramach CPLP 29. W czasie ostatniej wizyty Lula da Silvy w Afryce odwiedzili trzy państwa portugalskojęzyczne. Podstawą wzrostu pozycji Brazylii na świecie jest umacnianie jej gospodarki na świecie. W tym celu Ministerstwo Spraw Zagranicznych prowadzi głównie politykę handlową, co ma na celu zwiększenie wpływów Brazylii w Ameryce Łacińskiej i na świecie.

Brazylia ma jednak też problemy w dążeniu do bezapelacyjnej mocarstwowości. Od początku walczyła o tę pozycję też Argentyna i Meksyk, odpowiednio drugim i trzecim co do wielkości państwo regionu. Państwa te póki co nie są jednak w stanie wyjść na pozycję lidera Ameryki Łacińskiej, a z każdym rokiem dystansują się od szybciej rozwijającej się Brazylii. Argentyna w ostatnich latach ciągle walczy z dotkliwymi skutkami kryzysu z 2002r. W lepszej sytuacji jest Meksyk, który przeżywa okres rozwoju gospodarczego, czego dowodem jest fakt, że niewiele ustępuje Brazylii w wysokości PKB. Meksyk, jak i Argentyna nie cieszą się jednak takim poparciem państw regionu, jak ma to miejsce w wypadku Brazylii. Poza przytoczonymi wcześniej argumentami przyczynia się do tego w dużej mierze aktywność Itamaraty na polu regionalnych inicjatyw integracyjnych.

Tak jak i pozycja gospodarcza oraz polityczna ważny jest potencjał militarny. Brazylia jest największą militarną potęgą w regionie i ustępuje tylko Stanom Zjednoczonym oraz Kanadzie pod względem zaawansowania technologicznego sił zbrojnych liczących 287 tys. żołnierzy 30. Pod względem liczebności armii, jakości uzbrojenia, jak i poziomu wydatków na ten cel, żadne państwo w Ameryce Łacińskiej, jaki też Afryce nie dorównuje Brazylii 31. Kraj ten dysponuje nowoczesnymi technologiami, które zdobywa we własnym zakresie lub też nabywa poprzez umowy, tak jak na przykład wielostronne umowy z Francją. Prowadzi również swój niezależny program kosmiczny. Od kilku lat rząd podnosi budżet na wydatki wojskowe. W 2007 r. wyniósł on 3,5 mld dolarów, a w roku obecnym szacowany jest na około 5 miliardów dolarów. Część tych pieniędzy przeznaczona jest na zakup nowoczesnego uzbrojenia. Brazylia też w ostatnich latach z wielką zawziętością zabrała się za obudowę własnego przemysłu zbrojnego, który w latach 70-tych był bardzo rozbudowany. W skali światowej zajmuje pod względem potęgi militarnej wysokie dziewiąte miejsce, lecz ponownie jest to najgorsza pozycja spośród innych pretendentów to miana mocarstwa.

Pozycja polityczna Brazylii rośnie wraz z rozwojem politycznym i militarnym tego państwa. Poza Stanami Zjednoczonymi i póki co Kanadą z którymi kraj ten ma bardzo dobre stosunki międzynarodowe, Brazylia nie ma konkurentów w regionie i bezapelacyjnie jest mocarstwem regionalnym, które ma szersze aspiracje. Pozycja Brazylii, jako lidera państw kontynentu południowoamerykańskiego jest oczywista. Wszystko wskazuje na to, że w tworzącym się wielobiegunowym świecie, Brazylia będzie jedynym takim punktem obok Australii na półkuli południowej.

Przypisy:

1 http://saopaulo.trade.gov.pl/pl/brasil/article/detail,513,Podstawowe_informacje_o_Brazylii_system_polityczny.html (stan na dzień 12.12.2009r.)

2 Wojna między Argentyną a Brazylią wybuchła w 1825 roku i trwała do roku 1828. W roku 1817 Brazylijczycy zaanektowali prowincję Banda Oriental (dzisiejszy Urugwaj). Parę lat później na terenach tych wybuchło powstanie, które wspierała Argentyna. Stało się to przyczyną wybuchu konfliktu pomiędzy oboma państwami w roku 1825. Dnia 20 lutego 1827 roku w bitwie pod Ituzaingo siły argentyńsko-urugwajskie pokonały armię brazylijską. Pomimo porażki Brazylijczycy rozpoczęli blokadę morską stolicy Argentyny - Buenos Aires. Blokada zagroziła jednak interesom handlowym Brytyjczyków, co groziło włączeniem się ich do konfliktu. W roku 1828 w Montevideo podpisano układ pokojowy, gdzie obie strony uznały niepodległość Urugwaju.

3 http://www.portalsaofrancisco.com.br/alfa/proclamacao-da-republica/marechal-manuel-deodoro-da-fonseca-1.php

4 G. Śliżewski, Brazylijskie bomby głębinowe, http://www.samoloty.ow.pl/str332.htm (stan na dzień 6.12.2009r.)

5 http://www.cceia.org/resources/publications/case_studies/09 (stan na dzień 13.12.2009r.)

6 http://www.nytimes.com/1988/12/30/business/brazil-reduces-foreign-debt.html (stan na 12.12.2009r.)

7 Od 2006 roku PKB wzrosło o 800 dolarów. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html (na dzień 13.11.2009r.)

8 Ibidem.,

9 http://internationaltrade.suite101.com/article.cfm/brazil_s_trade_buddies (stan na dzień 12.10.2006r.)

10 http://www.eksporter.gov.pl/ppe/informacje/podglad?akcja=wyswietl&idWersjiJezykowej=41166 (stan na 13.10.2009r).

11 http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35640.htm (stan na dzień 10.10.2009r.)

12 http://wyborcza.pl/1,75477,6626182,Brazylia_i_Chiny_rzucaja_wyzwanie_mocarstwom.html (stan na 20.10.2009r.)

13 http://bi.gazeta.pl/im/4/7052/m7052514.jpg (stan na 13.12.2009r.)

14 Dane na lata 2006-2007. http://saopaulo.trade.gov.pl/pl/brasil/article/detail,515,Gospodarka_Brazylii.html stan na dzień 13.12.2009r.

15 Jednak z ok. 17 mln zarejestrowanych firm eksportuje swoje towary ok. 0,4% z czego ponad 80% eksportu wypracowało 800 firm. http://www.eksporter.gov.pl/ppe/informacje/podglad?akcja=wyswietl&idWersjiJezykowej=41166 stan na 03.07.2008r.

16 M. Maroszek, Relacje Chińskiej Republiki Ludowej z Ameryką Łacińską, Biuletyn „OPINIE” Fundacji Amicus Europae nr 23/2009, Warszawa, sierpień 2009, s. 6.

17 Wzrost gospodarczy w Brazylii w latach 1998-2002 wyniósł 1,7 proc. rocznie, w latach 2003-2008 - 4,4 proc. rocznie i w okresie kryzysu ok 4,2%. Źródło: http://www.bankier.pl/wiadomosc/Brazylia-1780267.html stan na 09.06.2009r.

18 http://forsal.pl/artykuly/377684,pkb_brazylii_w_tym_roku_wzrosnie_o_8_proc.html (stan na 09.12.2009r.)

19 Brazylia stała się przywódcą grupy G-20 w ramach negocjacji rundy z Dauhy w walce o lepszy dostęp z produktami rolnymi do rynków krajów rozwiniętych.

20 http://wyborcza.biz/biznes/1,100896,6468529,Brazylia___samba_zamiast_kryzysu.html (stan na 05.04.2009r.)

21 http://www.psz.pl/tekst-24856/Wspolne-swiatowe-rezerwy (stan na dzień 05.11.2009r.)

22 http://www.indexmundi.com/brazil/debt_external.html (stan na 13.12.2009r.)

23 W tym przypadku Igrzysk Olimpijskich Brazylia wygrała prestiżową rywalizację z USA, gdzie kandydaturę Chicago wspierał sam Barack Obama.

24 Organizacja MERCOSUR jest obecnie najsilniejszą organizacją wolnego handlu w Ameryce Południowej. Od 1994 roku jest traktowana jako podmiot prawa międzynarodowego. Obok tej organizacji funkcjonuje Wspólnota Andyjska a od 1996 roku nazwa została zmieniona na Pakt Andyjski - organizacja powołana w 1969 roku przez Boliwię, Chile, Ekwador, Kolumbię i Peru z siedzibą w Limie. Głównym celem tej organizacji było stworzenie jednolitego rynku oraz szeroko rozumiany rozwój gospodarczy. Obecnie, poza Państwami - założycielami, do Paktu Andyjskiego należą Argentyna, Brazylia, Paragwaj i Urugwaj. Wenezuela wystąpiła z Paktu w 2006 roku a Meksyk i Panama posiadają status obserwatorów.

25 Chile, Boliwia, Peru, Kolumbia, Ekwador mają status członków stowarzyszonych, a Wenezueli jest w toku postępowania akcesyjnego.

26 M. Maroszek, Relacje Chińskiej Republiki Ludowej z Ameryką Łacińską, Biuletyn „OPINIE” Fundacji Amicus Europae nr 23/2009, Warszawa, sierpień 2009, s. 10.

27 Pierwszym reaktorem Brazylii był Angra I oddano do użytku w 1982 roku, Angra II budowany był przy pomocy Niemiec, i jego konstrukcje ukończono w 2000 roku. Trzeci, Angra III, jest wciąż w stanie wczesnego, wielokrotnie zatrzymywanego placu budowy. Źródło: http://tierralatina.blox.pl/2007/07/Atomowa-Brazylia.html (stan na 12.12.2009r.)

28 http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/haslo,IBSA (stan na 13.12.2009r.)

29 (CPLP) Wspólnota Krajów Języka Portugalskiego

30 http://www.nationsencyclopedia.com/Americas/Brazil-ARMED-FORCES.html (stan na 13.12.2009r.)

31 http://www.altair.com.pl/start-3796 (stan na dzień 13.12.2009r.)

Bibliografia

I. Źródła:

- Liberska B., Ropa zamieni Brazylię w potęgę, Rzeczpospolita, modyfikacja 2008.05.16.

- Cienkus K., BRIC - nowa jakość w światowej gospodarce, Miesięcznik Ogólnopolski Stosunki Międzynarodowe, modyfikacja 2009.10.22.

- Maroszek M., Brazylia - na drodze ku mocarstwowości, Portal Spraw Zagranicznych, modyfikacja: 2008.11.28.

- Adamiak S., Brazylia - rozwój w rytmie Samby, Portal Moje Opinie, modyfikacja 2009.10.15.

- Mroziewicz K., Duzi chcą być jeszcze więksi, Portal Polityka.pl, modyfikacja: 2009.09.23.

II. Opracowania:

- Krzywicka K., Hegemonia USA w regionie Ameryki Łacińskiej i Karaibów – między imperializmem a kooperacją [w:] Ameryka Łacińska, nr 2, Lublin 2005.

- Kage S., New Powers for Global Change: Brazil at the UN, Friedrich Ebert Foundation New York Office, October 2006.

- Gawrycki F. M., Latynoamerykańska wizja pozimnowojennego porządku międzynarodowego i jej funkcje polityczne [w:] Porządek międzynarodowy u progu XXI wieku, pod red. R. Kuźniara, Warszawa 2005.

- Maroszek M., Relacje Chińskiej Republiki Ludowej z Ameryką Łacińską, Biuletyn „OPINIE” Fundacji Amicus Europae nr 23/2009, Warszawa, sierpień 2009.

- Spyra J., Polityka zagraniczna Brazylii w latach 1930-1954, CESLA seria Studia i Materiały nr 15, Warszawa 1995.

III.Źródła internetowe:

- www.psz.pl

- www.bankier.pl

- www.politologia.univ.gda.pl

- www.capoeiraolsztyn.pl

- www.saopaulo.trade.gov.pl

- www.cia.gov

- www.stosunkimiedzynarodowe.info

- www.stosunkimiedzynarodowe.pl

- www.stosunki.pl

- www.forsal.pl

Autor: Tomasz Chochołowicz