S. Wrzesiński - Tajemnice III Rzeszy. Hitlerjugend na Śląsku

 Autor: Szczepan Jagiełło środa, 25 stycznia 2012 18:56

III Rzesza i szeroko pojęta propaganda nazistowska wciąż cieszą się ogromną popularnością wśród badaczy, a także pasjonatów historii. Mimo, że żyjących świadków tamtych czasów ciągle ubywa to publikacji w danym temacie z roku na rok przybywa. Także na naszym rodzimym podwórku wydawane są pracę na które warto zwrócić uwagę.

Tajemnice III Rzeszy. Hitlerjugend na Śląsku to jedna z głośniejszych pozycji mieszczących się w danym temacie, które ukazały się na polskim rynku w 2011 roku. Publikację wydało wydawnictwo Replika. Autorem jest Szymon Wrzesiński absolwent Nauk Historycznych i Pedagogicznych na Uniwersytecie Wrocławskim. Mimo młodego wieku (1976 r.), twórca kilkunastu popularnonaukowych książek historycznych.

Jak sam autor wskazuje w przedmowie praca jest opracowaniem nowatorskim, gdyż jak sam twórca wskazuje do tej pory nie powstała żadna publikacja dotycząca organizacji i działania Hitlerjugend na Śląsku. Warte podkreślenia jest fakt, o którym także autor wspomina, że książka ma za cel tylko edukację historyczną. W żadnej kwestii nie ma w zamiarze gloryfikowania i pochwalania ideologii nazistowskiej.

Hitlerjugend była organizacją młodzieżówki hitlerowskiej podlegającą NSDAP, a bezpośrednio zarządzaną przez Oddziały Szturmowe (SA). Skupiała ludzi młodych, będących co najmniej w wieku 14 lat, a niekiedy nawet młodszych. Nieoficjalnie wiadomo, że na terenach śląskich organizacja dość dobrze się rozwijała lecz w dobie dzisiejszych czasów rzadko kto ma odwagę się do tego przyznać.

Praca składa się z XI rozdziałów poprzedzonych przedmową i podsumowanych zakończeniem. Układ pracy ma charakter rzeczowy, a każdy nowy wątek nie wiąże się bezpośrednio z poprzednim.

Niewątpliwymi zaletami publikacji są historyczne wypady w przeszłość, które serwuje Nam autor nawiązania do średniowiecza, opisy miejsc, budynków, a także ogólne nakreślenie geofizyczne terenów Śląska. Jednak, niektóre wypady w przeszłość zupełnie dezorganizują czytelnika, gdy nagle czytamy o „poszukiwaczach złota i Henryku Brodatym”. Warto pochwalić autora za użycie i wykorzystanie wspomnień, pisanych przez dygnitarzy niemieckich, jak i osób należących do organizacji Hitlerjugend. Ważne jest użycie informacji zaczerpniętych z gazet, pocztówek i publikacji wydanych w okresie funkcjonowania Trzeciej Rzeszy. Nie mogło zabraknąć także fotografii, które co ciekawe w większości pochodzą ze zbiorów autora. Pozwalają Nam być niejako bezpośrednim obserwatorem tamtych czasów. Ukazują one życie codzienne, kadrę kierowniczą, która zajmowała się i była odpowiedzialna za struktury Hitlerjugend, młodych członków organizacji, budowle i obiekty, zawody sportowe czy defilady. Także źródła w postaci niemieckich gazet stanowiły ważny element pracy. Warto zwrócić na ich propagandowy styl i wyolbrzymianie dużej ilości spraw z interpretacją których autor musiał się zmierzyć.

Publikacja została napisana prostym językiem dzięki, któremu może trafić do szerokiego grona odbiorców. Tłumaczenia także nie budzą zastrzeżeń. Niekiedy jednak, jak w przypadku aneksów zawartych na stronach 173-176 nie zostały przetłumaczone zwroty i wyrażenia tam zawarte. Dla ludzi mieszkających na Śląsku lub z nim związanych może to nie stanowić problemu, to jednak dla szerokiego grona odbiorców, o jakich autor zapewne zabiega, będzie sporym problemem.

Mimo niewątpliwych plusów publikacji, a także za sam dobór tematu autorowi należą się duże uznania. Jednak ze swojej strony jestem zobowiązany dorzucić łyżkę dziegciu do tej beczki miodu.

Niewątpliwym minusem jest brak jakiejkolwiek mapy terenu. Nawet najlepsze opisy nie ujmują ludzkiej wyobraźni tak jak mapa. Po raz kolejny twierdzę, że publikacja aspiruje do tego aby czytało ją grono osób nie tylko ze Śląska, ale z całego kraju. Dlatego też, ludziom niezorientowanym w geomorfologii Śląska mapa jest absolutnie potrzebna. Kolejnym mankamentem jest aparat naukowy. Choć w tym wypadku nie chodzi o jego brak, ale o jakość. Można zauważyć pewną niekonsekwencję w stosowaniu przypisów: i tak na stronie 16, czy 18 stosuje odniesienia to tej samej pozycji w postaci użycia zwrotu Ibidem co jest poprawną formą, by na 25 stronie powtarzać tą samą publikację trzykrotnie.

Strona 25 przykuła moją uwagę, toteż pozwoliłem skonfrontować przypisy na niej zawarte do źródła, a więc do pracy Karola Grunberga pt. Hitler-Jugend wydanej w 1998 roku w Toruniu. Grunberg na 55 stronie swojej pracy cytuje fragmenty wypowiedzi zamieszczonych w niemieckich dziennikach pochodzących z 1933 roku. Według mojej wiedzy autor recenzowanej publikacji powinien w przypisach nadmienić, iż wykorzystywany element nie pochodzi bezpośrednio od Grunberga np. wykorzystując zwrotu „Cyt. za Karolem Grunbergiem”. Ostatnim mankamentem głęboko rzucającym się w oczy jest zbyt częste używanie cytatów zawierających cudze wypowiedzi. Nie ulega wątpliwości, że wykorzystywanie wspomnień jest niewątpliwą zaletą, ale dwu i trzy stronicowe cytaty opatrzone często krótkim komentarzem nie wpływają dobrze na odbiór czytelnika. Przykładami są strony od 56 do 58 czy 113 do 116 i kilkanaście innych, co przy 168 stronach zwartego tekstu nie budzi pozytywnych odczuć, tym bardziej że w przeliczeniu wychodzi ok. 35% cytatów na całą publikacje.

Ciężko z tych w/w powodów wystawić ocenę tej publikacji. Zarówno wybór tematu i zainteresowanie się nim, a także trud włożony w pracę zasługuje na uznanie. Jednakże według mnie tytuł pracy i obszar badawczy na pierwszy rzut oka prezentują się lepiej niż w rzeczywistości jest, a wraz z odłożeniem książki na półkę pojawia się pewien niedosyt…

Autor: Szymon Wrzesiński

Wydawnictwo: Replika

Rok wydania: 2011

ISBN: 978-83-7674- 110-9

Liczba stron: 183

Oprawa: Miękka