J. Drużyńska, S. M. Jankowski - Wyklęte życiorysy

 Autor: RafaÅ‚ Surdacki czwartek, 21 kwietnia 2011 18:30

Bohaterowie Wyklętych życiorysów mieli na zawsze zniknąć z kart historii. Jednak żadna władza nie może pokonać pamięci - rodziny, która pomimo prześladowań, uratowała ich losy od zapomnienia i zakłamania. Wyklęte życiorysy poświęcone są także owej walce o pamięć, stoczonej przez córki i żony bohaterów. To one są współautorkami i narratorkami tych wszystkich historii. Nie poddały się nawet, gdy ich ojców uznano oficjalnie za zdrajców i renegatów. Dzięki ich poświęceniu, a także staraniom ludzi dobrej woli, pamięć o bohaterach została w końcu przywrócona.

Wydawnictwo Rebis to ceniona marka na polskim rynku wÅ›ród publikacji historycznych. Wszystkie książki z tej serii sÄ… utrzymywane w podobnym ukÅ‚adzie, oprawione w twardÄ… okÅ‚adkÄ™ o wysokim  poziomie graficznym.  Wszystko zostaÅ‚o zbudowane przestronnie, czytelnicy bez trudu odnajdÄ… poszukiwane informacje. Klarowny podziaÅ‚ na 6 rozdziałów, dotyczÄ…cych poszczególnych bohaterów, uÅ‚atwia Nam nawigacjÄ™. Na samym koÅ„cu książka jest opatrzona dwoma spisami, przypisów oraz bibliograficznym. BÄ™dÄ…c przy bibliografii warto wspomnieć o jej bogatej zawartoÅ›ci, gdzie oprócz dziesiÄ…tek książek i artykułów, autorzy, umieÅ›cili blisko dwudziestu relacji, nagranych czy spisanych przez Å›wiadków wydarzeÅ„ lub ich spadkobierców. Jak widać autorzy maksymalnie zbliżyli siÄ™ do przeszÅ‚oÅ›ci zbierajÄ…c dokumenty, relacje czy przeglÄ…dajÄ…c archiwa. Jedynym mankamentem publikacji jest znikoma ilość fotografii, zrezygnowano bowiem z wkÅ‚adki, a zdjÄ™cia umieszczono wokół tekstu.

WyklÄ™te życiorysy przedstawia nam charakterystykÄ™ szeÅ›ciu osób, których nazwiska przez wiele dziesiÄ™cioleci pomijano milczeniem bÄ…dź faÅ‚szowano. Autorzy, DrużyÅ„ska-Jankowski, pierwszy rozdziaÅ‚ poÅ›wiÄ™cajÄ… postaci kpt. Franciszka DÄ…browskiego. Jak wiemy dopiero w latach 90. XX wieku zostaÅ‚a szerzej ujawniona faktyczna rola DÄ…browskiego, i postawa majora Sucharskiego, w obronie skÅ‚adnicy wojskowej na Westerplatte. WczeÅ›niej w oficjalnej historiografii  PRL’u za caÅ‚Ä… obronÄ™ Westerplatte uważano majora Sucharskiego, a prawdziwy bohater byÅ‚ przeÅ›ladowany i oczerniany przez komunistyczny reżim i przez caÅ‚e życie żyÅ‚ w nÄ™dzy. Kolejnymi postaciami "odkrytymi" przez autorów sÄ… Julian Gruner i  Maciej Kalankiewicz. Julian Gruner byÅ‚ lekarzem i znanym przedwojennym lekkoatletÄ… zginÄ…Å‚ jako polski oficer zamordowany w Charkowie. Od strzaÅ‚u w tyÅ‚ gÅ‚owy sÅ‚uch o nim zaginÄ…Å‚, nie pomagaÅ‚y rozpacz i poszukiwania żony oraz córki. Pamięć o Grunerze powróciÅ‚a dopiero w 1995 roku wraz z tysiÄ…cem nazwisk, których udaÅ‚o siÄ™ ustalić po ekshumacji szczÄ…tków z Parku LeÅ›nego pod Charkowem. Podobny los spotkaÅ‚ Macieja Kalankiewicza ps. Kotwicz. Major Kalenkiewicz uczestnik kampanii wrzeÅ›niowej, czÅ‚onek oddziaÅ‚u mjr Hubala, zginÄ…Å‚ 21 sierpnia 1944 w bitwie z oddziaÅ‚ami NKWD pod Surkontami. Wg. autorów kolejnym "wyklÄ™tym" godnym uwagi jest StanisÅ‚aw Kasznica, ostatni dowódca Narodowych SiÅ‚ Zbrojnych. W lutym 1947 roku zostaÅ‚ aresztowany przez UB. Podczas Å›ledztwa byÅ‚ torturowany i poniżany, nastÄ™pnie skazany przez sÄ…d na czterokrotnÄ… karÄ™ Å›mierci. Wyrok wykonano 12 maja 1948 roku, a ciaÅ‚o zgodnie ze zwyczajem UB pochowano w nieznanym miejscu. NastÄ™pnÄ… postaciÄ… zamordowanÄ…, a później zapomnianÄ…, przez reżim stalinowski byÅ‚ generaÅ‚ Kazimierz Tumidajski - komendant Lubelskiego OkrÄ™gu Armii Krajowej. GeneraÅ‚ zostaÅ‚ aresztowany przez NKWD w lipcu 1944 roku i wywieziony do Moskwy, a nastÄ™pnie do obozu w Riazaniu, gdzie byÅ‚ wiÄ™ziony bez postawienia jakichkolwiek zarzutów. Rodzina aresztowanego nie zostaÅ‚a powiadomiona o miejscu uwiÄ™zienia. W lipcu 1947 r. byÅ‚ przywódcÄ… strajku gÅ‚odowego i zostaÅ‚ uduszony podczas przymusowego karmienia. Ostatnim "wyklÄ™tym" życiorysem jest Józef Retinger, postać o której można pisać oddzielne książki.  Kontrowersyjny emisariusz polskiego rzÄ…du w Londynie. ZmarÅ‚ na emigracji nie mogÄ…c wrócić do kraju.

Wyklęte życiorysy zostały napisane w sposób interesujący. Co warte zaznaczenia, autorzy nie gloryfikują na siłę bohaterów, przez co możemy podziwiać ich kunszt publicystyczny. Nie można im zarzucić stronniczości, gdyż opisywane historie zostały przedstawione jasno i klarownie, bez prób wybielania postaci. Autorzy podkreślają za to, że patrioci byli na co dzień zwykłymi ludźmi. Jolanta Drużyńska i Stanisław M. Jankowski składają również hołd tym wszystkim którzy walczyli o ich pamięć.

KsiążkÄ™, mimo że ma prawie 500 stron, czyta siÄ™ szybko i zainteresowaniem. Czasem jednak ma siÄ™ wrażenie iż autorzy za dużo cytujÄ… wypisy z dokumentów lub wspomnieÅ„.  W efekcie caÅ‚ość jest wrÄ™cz naszpikowana odniesieniami do wypowiedzi kogoÅ› innego, co na dÅ‚uższÄ… metÄ™ nie zdaje egzaminu i zaczyna irytować.

Jolanta Drużyńska - dziennikarka związana z rozgłośnią Polskiego Radia w Krakowie, autorka cenionych reportaży i audycji dokumentalnych dotyczących kontrowersyjnych i mało znanych wydarzeń z najnowszej historii. Jej artykuły ukazują się w prasie krajowej i polonijnej. Współpracowała przy pisaniu książki o Piotrze Skrzyneckim pióra Joanny Olczak-Ronikier oraz przy wydaniu albumu Piwnicy pod Baranami. Wraz ze Stanisławem M. Jankowskim była współautorką książki Kolacja z konfidentem. Piwnica pod Baranami w dokumentach SB oraz scenariuszy do kilku filmów dokumentalnych.

Stanisław Maria Jankowski - absolwent historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, jako publicysta debiutował w 1965 r. Autor kilku tysięcy publikacji w prasie krajowej i zagranicznej, także polonijnej, oraz słuchowisk radiowych i scenariuszy do filmów dokumentalnych dla TVN Historia. Twórca wielu wystaw historyczno-dokumentalnych, eksponowanych m.in. w Nowym Jorku, Londynie, Paryżu, Bostonie, Lwowie i wielu innych miastach. Spod jego pióra wyszło dwadzieścia książek poświęconych poświęconych Armii Krajowej i zbrodni katyńskiej. Wieloletni redaktor "Biuletynu Katyńskiego", konsultant historyczny filmu Katyń w reżyserii Andrzeja Wajdy.

Autor:

Rafał Surdacki