Strona Główna Bezpieczeństwo Międzynarodowe Rodzaje i źródła współczesnych zagrożeń bezpieczeństwa narodowego

Notice: Undefined variable: add_class in /home/windmaker/domains/militis.pl/public_html/plugins/content/sexybookmarks.php on line 234

Rodzaje i źródła współczesnych zagrożeń bezpieczeństwa narodowego


Potrzeba bezpieczeństwa jest obecna od początku istnienia życia na naszej planecie i jest ważnym elementem ewolucji gatunkowej. Człowiek jako jedyna istota na naszej planecie obdarzona wolną wolą i umiejętnością modyfikowania środowiska dla swoich potrzeb od zarania dziejów zmaga się z niszczycielskimi siłami natury, a także negatywnym oddziaływaniem ze strony innych ludzi. Wobec tych negatywnych zjawisk kolejne pokolenia wnoszą olbrzymi wysiłek ,aby skutecznie przeciwstawiać się odpowiednio przed nimi zabezpieczyć. Od skuteczności tych wysiłków zależą życie i szczęście jednostek oraz losy całych narodów. Bezpieczeństwo jest więc nadrzędną wartością ludzkości, która jest zarazem celem każdego państwa.

 

Etymologicznie bezpieczeństwo określa się jako oraz jako stan „bez pieczy" (łac sine cura-securitas.) czyli stan wolny od niepokoju dający poczucie pewności1. W literaturze przedmiotu występuję wiele definicji bezpieczeństwa, gdyż jest to zjawisko obejmującym kilka dyscyplin i specjalności naukowych. W. Stańczyk syntezując wybrane definicje tego zjawiska określa bezpieczeństwo jako gwarancje nienaruszalnego przetrwania danego podmiotu oraz swobody jego rozwoju2. Natomiast w Słowniku Terminów z Zakresu Bezpieczeństwa Narodowego w nieco szerszym ujęciu definiowane jest jako stan, który daje poczucie pewności, i gwarancje jego zachowania oraz szansę na doskonalenie. Jedna z podstawowych potrzeb człowieka. To sytuacja odznaczająca się brakiem ryzyka utraty czegoś co człowiek szczególnie ceni, na przykład zdrowia, pracy, szacunku, uczuć, dóbr materialnych. Wyróżnia się m. In. Bezpieczeństwo globalne regionalne, narodowe; bezpieczeństwo militarne, polityczne, społeczne; bezpieczeństwo fizyczne, psychiczne, socjalne; bezpieczeństwo strukturalne i personalne3. Co znamienne dla wielu definicji, bezpieczeństwo rozpatrywane jest zazwyczaj w odniesieniu do określonego podmiotu. Podmiotem bezpieczeństwa może być więc jednostka, grupa społeczna, organizacja, państwo itp. W wymiarze przedmiotowym, bezpieczeństwo przejawia się we wszystkich dziedzinach aktywności podmiotu.

Państwo jako podmiot bezpieczeństwa / Opracowanie własne.

Państwo jako podmiot bezpieczeństwa / Opracowanie własne.

 

Przykładowo dla podmiotu jakim jest państwo możemy wyodrębnić dziedziny bezpieczeństwa takie jak: bezpieczeństwo ekonomiczne, socjalne, militarne, publiczne, ekologiczne, informacyjne, energetyczne itp.4 Bezpieczeństwo rozpatruje się również często w wymiarze wewnętrznym oraz zewnętrznym, choć granica ta w czasach intensywnej globalizacji zaciera się. Wyróżniamy również stan i proces bezpieczeństwa. Proces bezpieczeństwa możemy określić jako działalność podmiotu w celu stworzenia pożądanego stanu bezpieczeństwa5. Natomiast stan bezpieczeństwa w swej istocie jest niemierzalny. W ujęciu szwajcarskiego politologa D. Frei, może on przybrać następujące postacie:

1) stan braku bezpieczeństwa – wówczas, gdy występuje duże rzeczywiste zagrożenie, a postrzeganie tego zagrożenia jest prawidłowe;

2) stan obsesji występuję wtedy, gdy nieznaczne zagrożenie postrzegane jest jako duże;

3) stan fałszywego bezpieczeństwa ma miejsce wówczas, gdy zagrożenie jest poważne, a postrzegane bywa jako niewielkie;

4) stan bezpieczeństwa występuje wtedy, gdy zagrożenie zewnętrzne jest nieznaczne, a jego postrzeganie prawidłowe 6.

Jak widać nierozelwalnie związane ze zjawiskiem bezpieczeństwa są zagrożenia, które możemy określić jako pośrednie lub bezpośrednie destrukcyjne oddziaływania na podmiot7. Zagrożenia mają różny charakter, siłę i skalę oddziaływania oraz różne źródła wynikające ze środowiska w którym funkcjonuję dany podmiot. Próba kategoryzacji i typologi zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego (jako, że państwo narodowe nadal jest głównym aktorem stosunków międzynarodowych) będzie przedmiotem naszych dalszych rozważań.

Obecnie bezpieczeństwo narodowe rozpatrywane jest w szerszym aspekcie anieżeli w wojskowym i politycznym na co miała wpływ globalizacja zagrożeń oraz upadek świata dwubiegunowego. Wciąż jednak bezpieczeństwo militarne i polityczne stanowią istotny cel polityki i strategii bezpieczeństwa większości państw. Współcześnie do głównych zagrożeń występujących w środowisku międzynarodowym zaliczyć możemy terroryzm międzynarodowy, zorganizowaną przestępczość mafijną, nielegalny handel bronią, braki żywności, surowców, a nawet wody, zagrożenia dla środowiska naturalnego człowieka (np. problem tzw. „dziury ozonowej" nad Ziemią), niekontrolowany przyrost naturalny, choroby epidemiczne (oraz AIDS), znaczące dysproporcje rozwojowe i inne8. Niektóre z nich mogą nakładać się na na siebie lub potęgować inne co powoduje efekt synergii, zwiększając tym samym ich destrukcyjne oddziaływanie. Realne zagrożenia przybieraj postać zjawisk określanych jako kryzys lub konflikt. Nie zawsze prawidłowo rozróżnia się te dwie kategorie pojęciowe. Kryzys możemy określić jako pewien szczególny stan wewnętrzny podmiotu. Natomiast konfliktem nazywamy konfrontacyjny typ relacji podmiotu z innym podmiotem. Kryzysy mogą być powodowane zarówno przez czynniki wewnętrzne jak i zewnętrzne. Zdarza się również, że stają się następstwem także zdarzeń losowych takich jak np. klęsk żywiołowe, katastrofy itp.9

Jedną z podstawowych typologii zagrożeń w literaturze przedmiotu jest typologia według źródła zagrożeń. Często podział źródeł zagrożeń jest dychotomiczny i dotyczy środowiska naturalnego oraz działalności człowieka. Kolejnym przykładem podziału zagrożeń jest ich podział na zagrożenia pierwotne oraz wtórne. Dla przykładu pierwotnym zagrożeniem naturalnym jest powódź, natomiast głód, masowe zgony czy epidemie są zagrożeniem wtórym wynikającym ze skutków powodzi10. Zagrożenia możemy podzielić również ze względu na kierunek oddziaływania na podmiot bezpieczeństwa. Mogą one pochodzić ze środowiska bezpieczeństwa w którym funkcjonuje podmiot (zagrożenia zewnętrzne) lub wynikające z funkcjonowania samego podmiotu (zagrożenia wewnętrzne)11. Do zagrożeń zewnętrznych (przyjmując za podmiot bezpieczeństwa państwo) zaliczamy zazwyczaj terroryzm, agresja zbrojna, katastrofy techniczne, globalne kryzysy ekonomiczne, itd. Natomiast za zagrożenia wewnętrzne możemy uznać zjawiska takie jak bezrobocie, niepokoje społeczne, rozpad struktur państwowych, przestępczość czy lokalne zagrożenia wynikające z negatywnego oddziaływania sił natury takie jak powodzie czy trąby powietrzne. Istnieją również inne kryteria podziału czego przykładem może być podział na zagrożenia czasu pokoju i wojny.

 

Dychotomiczny podział zagrożeń na ich występowanie w czasie wojny i pokoju. Źródło: http://www.michalow.pl/page.php?id=41

Dychotomiczny podział zagrożeń na ich występowanie w czasie wojny i pokoju / Źródło: http://www.michalow.pl/page.php?id=41

W niektórych przypadkach jednak trudno oddzielić jest zagrożenia wewnętrzne od zagrożeń zewnętrznych. Dobitnym przykładem tego typu zagrożenia jest chociażby terroryzm oraz przestępczość. Ugrupowania terrorystyczne funkcjonujące wewnątrz danego państwa mogą negatywnie oddziaływać na bezpieczeństwo innych państw przekraczając tym samym bez trudu granice w zglobalizowanym świecie. Również przestępczość stanowi poważny współczesny problem dla bezpieczeństwa wewnętrznego wielu państw, jednak powiązania wielu grup przestępczych wykraczają daleko poza granice jednego państwa. Wielu badaczy zgodnych jest co do tego, że współcześnie zaciera się granica pomiędzy bezpieczeństwem wewnętrznym, a zewnętrznym12.

Istotny jest również sposób postrzegania zagrożeń dla bezpieczeństwa podmiotu. Istnieją bowiem zagrożenia obiektywne oraz subiektywne. To jak dany podmiot postrzega dane zagrożenia determinuję jego dalsze działania, często okazujące się jednak, że realne zagrożenie jest postrzegane jako nieznaczne co prowadzi do poważnych negatywnych konsekwencji. Mając powyższe wskazówki metodologiczne na uwadze, możemy wyróżnić według kryterium przedmiotowego występujące najczęściej współcześnie zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego oraz krótko je scharakteryzować:

- Zagrożenia polityczne dla bezpieczeństwa narodowego możemy zdefiniować jako stan, w którym nasilają się zadania zorganizowanych grup społecznych (politycznych) uniemożliwiających wypełnianie przez państwo jego głównych funkcji, a przez to osłabiające lub niweczące działania organów lub instytucji realizujących cele i interesy narodowe13. Zakres tego rodzaju zagrożeń obejmuje zarówno politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa. Zagrożenia tego typu powstają zazwyczaj w wyniku planowych i zorganizowanych działań, które mogą doprowadzić do zakłócenia prządku konstytucyjnego państwa, podważania jego pozycji na arenie międzynarodowej, doprowadzić do obalenia legalnych władz, a nawet doprowadzić do wybuchu wojny domowej. Jedno z najpoważniejszych zagrożeń politycznych związane jest o dziwo z samą istotą demokracji. Ponieważ fundamentalną zasadą demokracji jest wola większości społeczeństwa problemem może stać się ustalenie, w jakim stopniu większość ma faktycznie rację. Najlepszym przykładem, który dobitnie odcisnął swe piętno na losach całej Europy był przykład hitlerowskich Niemiec. Po dojściu Hitlera do władzy i rozpoczęciu „rozwiązania ostatecznego kwestii żydowskiej” jedynie znikoma część społeczeństwa sprzeciwiała się eksterminacji ludności żydowskiej14.

- Zagrożenia militarne to taki splot zdarzeń w stosunkach międzynarodowych, w których z dużym prawdopodobieństwem może nastąpić ograniczenie lub utrata warunków do niezakłóconego bytu i rozwoju państwa, albo naruszenie bądź utrata jego suwerenności i integralności terytorialnej - w wyniku zastosowania wobec niego przemocy zbrojnej (militarnej)15. Należy dodać w tym miejscu, że użycie sił zbrojnych jest często narzędziem do osiągania celów polityki państwa. Cytując klasyka sztuki wojennej Carla Von Clausewitza "...Wojna jest dalszym ciągiem stosunków politycznych, przeprowadzeniem ich innymi środkami..." 16. Siłę militarną można stosować bezpośrednio lub pośrednio17. Przykładowo mogą to być:

• blokada militarna;

• szantaż militarny;

• prowokacja militarna;

• incydent graniczny;

• ograniczone użycie środków przemocy zbrojnej;

• zbrojne starcie graniczne;

• napaść zbrojna grup nieformalnych;

• konflikt lokalny;

• konflikt między państwami;

• dywersje militarne;

• demonstracja siły18.

Należy również zaznaczyć, że projekcja siły militarnej oprócz środków konwencjonalnych może obejmować również broń ABC (atomowa, biologiczna, chemiczna oraz radiologiczna) oraz inne niekonwencjonalne środki rażenia. Obecnie coraz większego znaczenia nabierają działania w cyberprzestrzeni. Zagrożenia militarne mogą również pochodzić ze strony ugrupowań terrorystycznych, choć terroryzm jest na tyle specyficznym zjawiskiem, że nie mieści się tylko w kategorii zagrożeń militarnych.

 

I wojna w Zatoce Perskiej była przykładem współczesnego konfliktu zbrojnego między państwami (Agresja Iraku na Kuwejt) / Źródło: wikipedia.pl

I wojna w Zatoce Perskiej była przykładem współczesnego konfliktu zbrojnego między państwami (Agresja Iraku na Kuwejt) / Źródło: wikipedia.pl

 

- Zagrożenia ekonomiczne bezpieczeństwa narodowego dotyczą problematyki produkcji wymiany i rozdziału różnych dóbr w państwie oraz racjonalnego nimi dysponowania dla pomnażania ogólnego dobrobytu 19. Identyfikowane są również z zagrożeniami gospodarczymi które możemy określić jako stan, w którym państwo nie może przeciwstawić się takim oddziaływaniom zewnętrznym i wewnętrznym, które uniemożliwiają rozwój ekonomiczny zgodny z określonymi kierunkami i tempem, a przez to osłabiają potencjał gospodarczo-obronny. Obejmują przede wszystkim finanse państwa, procesy produkcji, sferę handlu i dostęp do surowców, zwłaszcza energetycznych niezbędnych do funkcjonowania infrastruktury krytycznej państwa. Do zagrożeń ekonomicznych (gospodarczych) należą więc zjawiska takie jak:

• kryzys finansowy;

• dysproporcje w zamożności grup społecznych;

• zantaż energetyczny;

• utrata rynków zbytu;

• ograniczanie dostępu do surowców oraz technologii przez państwa wysokorozwinięte;

• pranie brudnych pieniędzy;

• szara strefa;

• egoizm korporacji transnarodowych i państw wysoko rozwiniętych;

• pogłębiająca się globalna polaryzacja na bogatą "północ" i biedne "południe";

• bezrobocie;

• i inne...

Kryzys ekonomiczny źródłem zamieszek i niepokojów społecznych w Grecji / Źródło: http://forbes.pl

Kryzys ekonomiczny źródłem zamieszek i niepokojów społecznych w Grecji / Źródło: http://forbes.pl

 

- Zagrożenia społeczne (psychospołeczne) to taki stan stan społeczeństwa objawiający się takim stopniem nasilenia negatywnych oddziaływań i zjawisk, w wyniku których zachwiane zostają egzystencjalne wartości oraz interesy narodu i państwa, a także istnieje możliwość obniżenia świadomości społeczeństwa 20. Innymi słowy, bezpieczeństwo społeczne dotyczy utrzymywania, w zadowalających warunkach rozwoju, tradycyjnych wzorców języka, kultury i tożsamości religijnej i narodowej oraz zwyczajów 21. Zagrożenia społeczne odnoszą się więc do niebezpieczeństwa utraty życia i zdrowia jednostek, tożsamości narodowej i etnicznej poszczególnych grup społecznych oraz bezpieczeństwa socjalnego i publicznego22. Do typowych zagrożeń tego typu możemy zaliczyć:

• choroby;

• ubóstwo;

• sekty i niejawne stowarzyszenia;

• terroryzm;

• patologie społeczne (narkomania, alkoholizm...);

• wykluczenie społeczne;

• przestępczość;

• manipulowanie informacją;

• ruchy skrajnie ideowe (nacjonalizm, szowinizm, ksenofobię, fundamentalizm religijny...);

• łamanie praw człowieka i obywatela;

• uprzedzenia kulturowo-religijne;

• alienacja społeczna;

• upadek wartości;

• kryzysy demograficzne;

• i inne...

Głód i ubóstwo jest jednym z najczęstszych powodów zgonów dzieci w Afryce / Źródło: pytamy.pl

Głód i ubóstwo jest jednym z najczęstszych powodów zgonów dzieci w Afryce / Źródło: pytamy.pl

Wg UNICEF ponad 300 tysięcy dzieci jest na skraju śmierci głodowej / Źródło: http://blizejprzedszkola.pl

Wg UNICEF ponad 300 tysięcy dzieci jest na skraju śmierci głodowej / Źródło: http://blizejprzedszkola.pl

- Zagrożenia ekologiczne to zdarzenia, w wyniku których może nastąpić niebezpieczeństwo dla istot żywych, na skutek zmiany środowiska naturalnego 23. Zdarzenia tego typu mogą doprowadzić do wystąpienia trwałego uszkodzenia lub zniszczenia znacznych obszarów środowiska przyrodniczego, co negatywnie wpływa na zdrowie i życie ludzi24. Tego typu zagrożenia mają swe źródła zarówno w działalności człowieka (antropomorficzne) jak i w środowisku naturalnym (nieantropomorficzne)25.

 Składowe bezpieczeństwa ekologicznego. Źródło: www.kpswjg.pl

Składowe bezpieczeństwa ekologicznego. Źródło: www.kpswjg.pl

 

Do typowych zagrożeń ekologicznych możemy więc zaliczyć:

• katastrofy naturalne i przemysłowe;

• niekontrolowaną eksploatację zasobów naturalnych;

• zanieczyszczenie wody, powietrza i gleby na skalę masową;

• brak gospodarki odpadami komunalnymi, przemysłowymi, nuklearnymi;

• stosowanie niebezpiecznych technologii przemysłowych;

• naruszenie stosunków wodnych w środowisku;

• chaotyczna urbanizacja;

• próby nuklearne i testy nowych typów broni;

• inne...

Zagrożenia bezpieczeństwa ekologicznego. Podział ze względu na źródło zagrożenia / Źródło:  http://www.kpswjg.pl

Zagrożenia bezpieczeństwa ekologicznego. Podział ze względu na źródło zagrożenia / Źródło:  http://www.kpswjg.pl

 

Natomiast do zagrożeń naturalnych (spowodowanych wyłącznie siłami natury) zaliczamy przede wszystkim:

• susze;

• mrozy;

• powodzie;

• pożary;

• wiatry;

• trzęsienia ziemi;

• lawiny;

• opady;

• inne26...

Powódź tysiąclecia z 1997 roku. Widok na osiedle we Wrocławiu / Źródło: ziemianarozdrozu.pl

Powódź tysiąclecia z 1997 roku - Wrocław / Źródło: ziemianarozdrozu.pl

Powódź w Sandomierzu w 2010 r. / http://www.wspolczesna.pl

Powódź w Sandomierzu w 2010 r. / http://www.wspolczesna.pl

Szczególnym rodzajem zagrożeń ekologicznych są katastrofy. Możemy je określić jako trwałe (nieodwracalne w naturalny sposób) uszkodzenie lub zniszczenie dużego obszaru środowiska przyrody, wpływające negatywnie, bezpośrednio lub pośrednio, na zdrowie, często życie ludzi. Rozróżnia się katastrofy antropogeniczne — powodowane przez człowieka, i nieantropogeniczne, zwane też katastrofami naturalnymi, wywoływane przez czynniki w większym stopniu niezależne od człowieka 27.

Klasyfikacja katastrof. Źródło: http://www.ratownictwo.chem.pl

Klasyfikacja katastrof. Źródło: http://www.ratownictwo.chem.pl

Akcja ratunkowa po tegorocznym trzęsieniu ziemi w Iranie / Źródło: http://www.tvn24.pl

Akcja ratunkowa po tegorocznym trzęsieniu ziemi w Iranie / Źródło: http://www.tvn24.pl

Katastrofa elektrowni jądrowej Fukushima I / http:paranormalne.pl

Katastrofa elektrowni jądrowej Fukushima I w 2011 r. / http://paranormalne.pl

- Terroryzm jest szczególnym rodzajem zagrożenia, które ciężko zaklasyfikować do jednego typu zagrożenia. Może być zarówno zagrożeniem społecznym i militarnym. Zjawisko to definiujemy jako formę przemocy polegająca na przemyślanej akcji wymuszenia bądź zastraszenia rządów lub określonych grup społecznych w celach politycznych, ekonomicznych i innych 28. Terroryzm jest zjawiskiem asymetrycznym. Według A. Wejsksznera konflikt asymetryczny ma miejsce wtedy, gdy państwo i jego siły zbrojne konfrontowane są z przeciwnikiem, którego cele, organizacja, ośrodki walki i metody działania nie mieszczą się w konwencjonalnym pojęciu wojny 29... Wobec tego nie da się rozpatrywać terroryzmu wyłącznie w aspekcie zagrożenia militarnego. Źródeł terroryzmu w XXI wieku należy doszukiwać się przede wszystkim na płaszczyźnie społeczno-gospodarczej. Terroryzm często „wykluwa się”na obszarach zacofanych gospodarczo, w państwach upadłych, lub borykających się z kryzysem struktur państwowych. Zmienia się również motywacja ugrupowań terrorystycznych oraz charakter samych zamachów. Kolejna cechą współczesnego terroryzmu jest również współpraca terrorystów z ugrupowaniami przestępczymi30.

Klasyfikacja współczesnego terroryzmu według stosowanych środków rażenia / Źródło: http://www.schwrp-wroc.com

Klasyfikacja współczesnego terroryzmu według stosowanych środków rażenia / Źródło: http://www.schwrp-wroc.com

 

Zamachy na WTC z 11.09.2001 r. / Źródło: Wikipedia

Zamachy na WTC z 11.09.2001 r. / Źródło: Wikipedia

Międzynarodowe jednostki antyterrorystyczne / Źródło: http://www.antyterroryzm.gov.pl

Międzynarodowe jednostki antyterrorystyczne / Źródło: http://www.antyterroryzm.gov.pl

Analizując współczesne zagrożenia bezpieczeństwa narodowego możemy pokusić się o konstatacje, że ich źródła wywodzą się przede wszystkim ze środowiska naturalnego oraz działalności człowieka. Pomimo faktu, że minęły już czasy zimnowojennej konfrontacji w tym wizja zagłady nuklearnej całej cywilizacji, na naszym globie wciąż obecne są zjawiska proliferacji broni ABC oraz konfliktów lokalnych. Konflikt Gruźiński zdaje się potwierdzać tezę, że możliwość wystąpienia konfliktu zbrojnego na kontynencie Europejskim nie została wyeliminowana, a siła militarna wciąż odgrywa istotna rolę w stosunkach międzynarodowych. Również dążenia wielu państw takich jak Iran, a nawet niektórych organizacji terrorystycznych do zdobycia broni masowej zagłady są dowodem na to, ze świat w XXI wieku nie jest światem bezpiecznym. Zjawiska takie jak terroryzm i przestępczość transnarodowa w dobie globalizacji nabierają coraz większego znaczenia stanowiąc poważne zagrożenie dla ładu i bezpieczeństwa nie tylko poszczególnych państw ale i całego środowiska międzynarodowego. Gwałtowny przyrost populacji w rejonach najbiedniejszych oraz pogłębiająca się polaryzacja między bogatą "północą" i biednym "południem" stanowią obecnie jedne z największych wyzwań dla społeczności międzynarodowej, a nie podjęte w porę wyzwania często stają się zagrożeniami. Postęp cywilizacyjny, oprócz korzyści przynosi nieuchronnie nowe, coraz większe możliwości zagrożeń ludzkości i środowiska .Zagrożenia naturalne na skutek zmian klimatu sieją coraz większe spustoszenie pomimo faktu lepszego ich przewidywania i przygotowania się na ich negatywne oddziaływanie

Ponad to katastrofy synergiczne, którym to terminem określa się sytuację, gdy katastrofa naturalna wywołuje swymi skutkami katastrofę techniczną lub odwrotnie, stały się współcześnie dominującym rodzajem katastrof zwiększając tym samym destrukcyjne skutki ich łącznego oddziaływania. Wydarzenia w Fukushimie zdają się potwierdzać tą tezę.   Tak szeroka gama zagrożeń wymaga systemu bezpieczeństwa nie tylko dla poszczególnych państw ale i dla całego środowiska międzynarodowego. Pozostaje mieć nadzieję, że wdrażane rozwiązania mające na celu przewidywanie, zapobieganie i eliminowanie wszelkiego typu zagrożeń w wymiarze państwowym i międzynarodowym okażą się skuteczne.

 

Przypisy

 

[1] Zięba R. Kategoria bezpieczeństwa w nauce o stosu kach międzynarodowych, Wydawnictwo Naukowe Gdo, Toruń 2005, str. 33.

[2] Stańczyk R. Współczesne postrzeganie bezpieczeństwa, PAN, Warszawa 1996, str. 19.

[3] Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, 2002, str. 13.

[4] Koziej S., Teoria i historia bezpieczeństwa, skrypt internetowy, Warszawa 2006.

[5] Flis J., Jakubczak R., Bezpieczeństwo narodowe Poslki w XXI wieku, wyzwania i strategie, BELLONA, Warszawa 2006, str. 15.

[6] Stańczyk R., Współczesne postrzeganie bezpieczeństwa, PAN, Warszawa 1996, str. 17.

[7] Koziej S., Teoria i historia bezpieczeństwa, skrypt internetowy, Warszawa 2006.

[8] Stańczyk R., Współczesne postrzeganie bezpieczeństwa, PAN, Warszawa 1996, str. 45.

[9] Koziej S., Teoria i historia bezpieczeństwa, skrypt internetowy, Warszawa 2006.

[10] Ciekanowski Z., Rodzaje i źródła zagrożeń bezpieczeństwa.

[11] Stańczyk R., Współczesne postrzeganie bezpieczeństwa, PAN, Warszawa 1996, str. 17.

[12] Sienkiewicz P., Marszałek M., Świeboda H., Metodologia badań bezpieczeństwa narodowego, AON, Warszawa 2010, str. 91.

[13] Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, 2002, str. 153.

[14] Opracowanie własne w: Kmiecik P., Zagrożenia dla współczesnej demokracji.

[15] Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, 2002, str. 160.

[16] Karl Von Clausewitz, O wojnie.

[17] Balcerowicz B., Obronność Państwa Średniego, Warszawa 1997, str. 73.

[18] Balcerowicz B., Obronność państwa średniego, Warszawa 1997, s. 74.

[19] Ciekanowski Z., Rodzaje i źródła zagrożeń bezpieczeństwa.

[20] Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, 2002, str. 153.

[21] Leszczyński M., Bezpieczeństwo społeczne a współczesne państwo, Zeszyty Naukowe Marynarki Wojennej, 2011. Za. Buzan, B. People, States and Fear: An Agenda for International Security Studies in the Post-Cold War Era, Harvester Wheatseaf, London 1991.

[22] Ciekanowski Z., Rodzaje i źródła zagrożeń bezpieczeństwa.

[23] Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, 2002, str. 160.

[24] Bezpieczeństwo ekologiczne – definicja na: www.kpwjg.pl

[25] Ciekanowski Z., Rodzaje i źródła zagrożeń bezpieczeństwa.

[26] Ciekanowski Z., Rodzaje i źródła zagrożeń bezpieczeństwa.

[27] Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, 2002, str. 53.

[28] Słowsnik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, 2002, str. 146.

[29] Wejkszner A.. Wojny XXI wieku, Istota współczesnych konfliktów asymetrycznych.

[30] Opracowanie własne na podstawie; Kmiecik P., Zwalczanie terrroryzmu w działaniach wojskowych nieregularnych.

 

Bibliografia

- Balcerowicz B., Obronność państwa średniego, Warszawa 1997.
- Ciekanowski Z., Rodzaje i źródła zagrożeń bezpieczeństwa.
- Flis J., Jakubczak R., Bezpieczeństwo narodowe Poslki w XXI wieku, wyzwania i strategie, BELLONA, Warszawa 2006.
- Koziej S., Teoria i historia bezpieczeństwa, skrypt internetowy, Warszawa 2006.
- Leszczyński M., Bezpieczeństwo społeczne a współczesne państwo, Zeszyty Naukowe Marynarki Wojennej, 2011.
- Opracowania własne:  Zwalczanie terrroryzmu w działaniach wojskowych nieregularnych Zagrożenia dla współczesnej demokracji
- Sienkiewicz P., Marszałek M., Świeboda H., Metodologia badań bezpieczeństwa narodowego, AON, Warszawa 2010.
- Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, 2002.
- Stańczyk R., Współczesne postrzeganie bezpieczeństwa, PAN, Warszawa 1996.
-  Zięba R., Kategoria bezpieczeństwa w nauce o stosu kach międzynarodowych, Wydawnictwo Naukowe Gdo, Toruń 2005.

 

Autor: Paweł Kmiecik

 

Inne wpisy tego autora

Joomla SEO by AceSEF
Polskie Siły Zbrojne w ZSRR w latach 1941-1942
czwartek, 20 października 2011
Po wybuchu wojny pomiędzy III Rzeszą i ZSRR, a następnie zawarciu układu Sikorski-Majski, na terenie Związku Radzieckiego powstały oddziały Wojska Polskiego podporządkowane legalnemu rządowi Rzeczpospolitej na emigracji. Poznajmy genezę i etapy formowania armii pod dowództwem generała...
Więcej…
ONZ w utrzymywaniu bezpieczeństwa międzynarodowego
piątek, 24 sierpnia 2012
Organizacja Narodów Zjednoczonych po II wojnie światowej stała się nadzieją wielu ludzi na wyeliminowanie konfliktów ze środowiska międzynarodowego. Niniejszy artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie o rolę, jaką ONZ odgrywa w systemie bezpieczeństwa międzynarodowego.
Więcej…
CASA C-295
niedziela, 24 października 2010
Samolot CASA-295 jest samolotem transportowym produkowanym przez hiszpański koncern Construcciones Aeronáuticas SA. Jedenaście samolotów typu CASA-295M służy również w Wojsku Polskim.
Więcej…
Relacje Chiny-Tajwan w XXI wieku
niedziela, 24 października 2010
  Problematyka relacji Chin i Tajwanu w XXI wieku jest bardzo istotna. Brak rozwiązań w tej kwestii i sytuacja patowa pomiędzy potężnymi Chinami a małym Tajwanem może rodzić problemy natury bezpieczeństwa międzynarodowego.
Więcej…

Instytut Wydawniczy Erica Rebis Almapress War Book Inne Spacery Cenega

 

SmartAge.pl - Portal ludzi ciekawych Świata

Facebook RSS

All rights reserved by Militis.pl 2008-2012