Strona Główna Bezpieczeństwo Międzynarodowe ONZ w utrzymywaniu bezpieczeństwa międzynarodowego

Notice: Undefined variable: add_class in /home/windmaker/domains/militis.pl/public_html/plugins/content/sexybookmarks.php on line 234

ONZ w utrzymywaniu bezpieczeństwa międzynarodowego


Organizacja Narodów Zjednoczonych po II wojnie światowej stała się nadzieją wielu ludzi na wyeliminowanie konfliktów ze środowiska międzynarodowego. Niniejszy artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie o rolę, jaką ONZ odgrywa w systemie bezpieczeństwa międzynarodowego.

 

Geneza Organizacji Narodów Zjednoczonych

 

Poprzedniczką Organizacji Narodów Zjednoczonych była Liga Narodów, czyli międzynarodowy związek niezależnych państw, powołany do życia po I wojnie światowej i działający faktycznie do końca 1939 r. Formalnie rozwiązany został uchwałą Zgromadzenia Ligi Narodów 18 kwietnia 1946 r.

Statut Ligi został przyjęty przez konferencję pokojową w Wersalu 28 czerwca 1919 r. Stał się on częścią traktatu wersalskiego i wszedł w życie po ratyfikacji 10 stycznia 1920 r.1 Polska była jednym z 32 państw założycielskich i stała się pełnoprawnym członkiem Ligi 10 stycznia 1920 r.2.

Liga Narodów głównie za sprawą ówczesnego prezydenta USA – Woodrowa Wilsona. Wraz z wejściem w życie traktatu wersalskiego formalnie zakończył się stan wojny. Siedzibą Ligi Narodów stała się Genewa. Liga posiadała wówczas 3 organy: Radę Ligi Narodów, Zgromadzenie Ogólne oraz Sekretariat Generalny, w którym urząd pełnił Sekretarz Generalny. Pierwszym Sekretarzem Generalnym Ligii Narodów był sir James Eric Drummond i pełnił swoją funkcję w latach 1920-1933.

Fakt nie przystąpienia do tej organizacji Stanów Zjednoczonych, ZSRR i Niemiec spowodował, iż Liga nie potrafiła przeciwdziałać złemu rozwojowi wydarzeń w Europie i na świecie. Przykładów tych wydarzeń było wiele jak chociażby rozwój potencjału militarnego Niemiec, polityka Adolfa Hitlera i Benito Mussoliniego oraz rozwój militarny Japonii. Wszystkie te wydarzenia zagroziły istotnie pokojowi na świecie i doprowadziły w konsekwencji do wybuchu II wojny światowej3.

Nie zabrakło jednak sukcesów, czego przykładem było stworzenie przy Lidze Narodów Światowej Organizacji Zdrowia która prowadziła efektywne kampanie zwalczające tyfus w ZSRR oraz malarię w Ameryce Północnej i Południowej, Związku Radzieckim, południowej Europie i w niektórych krajach Azji. Również należy wspomnieć o zasługach Międzynarodowej Organizacji Pracy, kolejnej organizacji przy Lidze Narodów, która prowadziła kampanie na rzecz zwiększenia praw kobiet, zmniejszenia udziału pracy dzieci oraz skrócenia dnia pracy.

Podsumowując jednak, Liga Narodów nie zapewniła pierwotnie zakładanego celu, czyli bezpieczeństwa zbiorowego, o czym świadczyły między innymi atak Włoch na Abisynię, remilitaryzacja Nadrenii oraz Anschluss Austrii. Już w czasie trwania II wojny światowej doszło do kolejnych spotkań Wielkiej Trójki (przywódców Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, ZSRR), podczas których ustalono, bazując na Karcie Atlantyckiej z 14 sierpnia 1941 r., że istnieje potrzeba powołania powszechnej organizacji w celu pokojowego rozwiązywania konfliktów, zapewniającej bezpieczeństwo zbiorowe.

Zasady Karty Atlantyckiej uznane zostały w Deklaracji Narodów Zjednoczonych podpisanej 1 stycznia 1942 r. przez 26 państw. Kolejnymi etapami tworzenia organizacji były rozmowy i konsultacje Wielkiej Trójki podczas konferencji: moskiewskiej, teherańskiej, w Dumbarton Oaks i w Jałcie. Ostatnim etapem tworzenia ONZ była konferencja w San Francisco, rozpoczęła się ona 25 kwietnia 1945 r. i zakończyła po dwóch miesiącach obrad podpisaniem 26 czerwca Karty Narodów Zjednoczonych.

Karta NZ to obszerny dokument będący zarazem statutem ONZ składa się ze wstępu oraz 111 artykułów ujętych w 19 rozdziałów4. Brało w niej udział 50 delegacji państw będących jej założycielami, 51 państwem-założycielem była Polska, która nie wzięła udziału w konferencji (podpisała Kartę Narodów Zjednoczonych 15 października 1945 r., a dokumenty ratyfikacyjne złożyła po 11 dniach).

 

Cele, kompetencje w dziedzinie bezpieczeństwa oraz struktura organizacji

 

Organizacja Narodów Zjednoczonych po II wojnie światowej stała się wiodącym podmiotem odpowiedzialnym za utrzymywanie bezpieczeństwa międzynarodowego. Karta Narodów Zjednoczonych będąca podstawą funkcjonowania ONZ pozwala jej oddziaływać w aspekcie rozwiązywania sytuacji konfliktowych i kryzysowych.

Ponadto ONZ posiada również instrumentarium do zapewnienia bezpieczeństwa w aspekcie ekologicznym, przestępczości, terroryzmu, gospodarczym, humanitarnym, kulturowym i wielu innych niezwiązanymi bezpośrednio z operacjami stricte militarnymi. Misję oraz cele organizacji wyraża najpełniej art.1 Karty Narodów Zjednoczonych:

Cele Organizacji Narodów Zjednoczonych są następujące:

1. Utrzymać międzynarodowy pokój i bezpieczeństwo, stosując skuteczne środki zbiorowe dla zapobiegania zagrożeniom pokoju i ich usuwania, tłumienia aktów agresji i innych naruszeń pokoju, łagodzić i załatwiać - w drodze pokojowej, według zasad sprawiedliwości i prawa międzynarodowego - spory lub sytuacje mogące prowadzić do naruszenie pokoju.

2. Rozwijać przyjazne stosunki między narodami, oparte na poszanowaniu zasady równouprawnienia i samostanowienia narodów, i stosować inne odpowiednie środki dla wzmocnienia powszechnego pokoju.

3. Doprowadzić do współdziałania międzynarodowego w rozwiązywaniu zagadnień o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym lub humanitarnym, jak również popierać i zachęcać do poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności dla wszystkich, bez względu na rasę, płeć, język lub wyznanie.

4. Być ośrodkiem uzgadniającym działalność międzynarodową, zmierzającą do osiągnięcia tych wspólnych celów.5.

ONZ ma własny emblemat, flagę, statut (Karta Narodów Zjednoczonych), posiada zdolność prawną i osobowość prownomiędzynarodową. Siedzibą jest Nowy Jork, a w Europie Genewa i Wiedeń. Oficjalnymi językami organizacji są angielski, arabski, chiński, francuski, hiszpański i rosyjski. Karta Narodów Zjednoczonych ustanowiła szereg organów i instytucji oraz ich kompetencje w dziedzinie bezpieczeństwa. Karta Narodów Zjednoczonych wyróżnia ponad to szereg środków do zastosowania w razie naruszenia pokoju międzynarodowego.

 

Logo ONZ /Źródło: www.deser.pl

Logo ONZ /Źródło: www.deser.pl

Flaga ONZ /Źródło: www.dancingwithcamels.wordpress.com

Flaga ONZ /Źródło: www.dancingwithcamels.wordpress.com

Z punktu widzenia bezpieczeństwa międzynarodowego największe znaczenie w razie naruszenia pokoju lub aktu agresji ma rozdział VI i VII KNZ. W rozdziale VII rozróżnia się dwa podstawowe rodzaje sankcji zbiorowych stosowanych przez ONZ. Pierwszy rodzaj sankcji to rodzaj przymusu niepociągający za sobą użycie siły zbrojnej. Drugi rodzaj sankcji to środki przymusu związane z użyciem siły zbrojnej. W rozdziale VI rozróżnia się niemilitarne środki rozstrzygania sporów, zgodnie z art. 33 są to:

§ Rokowania;

§ Koncyliacje;

§ Badania;

§ Arbitraż;

§ Pośrednictwo;

§ Postępowanie sądowe (MTS);

§ Odwołanie się od organów lub porozumień regionalnych;

§ Inne sposoby pokojowe.

Dodatkowo artykuł 34 rozdziału VI tworzy podstawę do utworzenia misji dobrej woli i wysłania jej w rejon objęty konfliktem. Z kolei w rozdziale VII wyróżnia się działania w przypadku zagrożenia lub naruszenia pokoju. Poszczególne artykuły przewidują:

§ Sankcje, które mogą przybrać wymiar zerwania lub ograniczenia stosunków gospodarczych, dyplomatycznych, komunikacyjnych, czy wymiany informacji (Art. 41 KNZ);

§ Użycie sił zbrojnych dla wymuszenia postanowień Rady Bezpieczeństwa (Art. 42 KNZ) poprzez:

- demonstrację siły;

- blokady, operacje sił wojskowych państw ONZ;

-prawo do samoobrony indywidualnej lub zbiorowej w przypadku aktu agresji (Art. 51 KNZ)6.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa istotny jest również rozdział VIII KNN, a w szczególności art. 52 na mocy, którego w utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa mogą zaangażować się organizację regionalne, które nadają się do akcji o ile ich działanie będzie zgodne z celami i zasadami Organizacji Narodów Zjednoczonych, poparte odpowiednią rezolucją Rady Bezpieczeństwa.

Przykładem tego typu rozwiązania jest zaangażowanie Unii Europejskiej w pierwszej przejętej od NATO operacji Concordia na terytorium Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii. Operacja ta była następstwem kryzysu z 2001 r., w wyniku którego istniała poważna groźba wybuchu wojny domowej. Celem misji było przede wszystkim niedopuszczenie do konfliktu z mniejszością albańską oraz wprowadzenie rozwiązań pokojowych7.

Jednym z najbardziej charakterystycznych instrumentów ONZ są operacje pokojowe, które możemy zdefiniować, jako „…użycie wielonarodowych sił wojskowych i cywilnych pod nadzorem ONZ w celu rozwiązania konfliktu wewnętrznego lub między państwami. Działania ONZ maja na celu wprowadzenie lub nadzorowanie postanowień dotyczących przerwania działań wojennych, rozdzielenia wojsk, całkowitego lub częściowego rozwiązania konfliktu oraz często zabezpieczenia pomocy humanitarnej.”8.

Siedziba ONZ w Nowym Yorku /Źródło: www.amnesty.org.pl

Siedziba ONZ w Nowym Yorku /Źródło: www.amnesty.org.pl

Posiedzenie Rady Bezpieczeństwa ONZ /Źródło: www.interia.pl

Posiedzenie Rady Bezpieczeństwa ONZ /Źródło: www.interia.pl

W doktrynie ONZ możemy wyróżnić trzy podstawowe rodzaje misji pokojowych. Pierwszy rodzaj to misje utrzymywania pokoju (peacekeeping) poszerzające możliwości zarówno zapobiegania konfliktom, jak i tworzenia pokoju9. Zazwyczaj polega na rozmieszczeniu sił pokojowych ONZ w rejonie konfliktu składających się z komponentu cywilno-wojskowego.

Kolejnym rodzaj to misje tworzenia pokoju (peacemaking), które polegają na skłonieniu metodami dyplomatycznymi skonfliktowanych stron do zaprzestania działań wojennych oraz wynegocjowaniu pokojowego rozwiązania sporu. W pewnych okolicznościach istnieje możliwość zastosowania także środków przewidzianych w rozdziale VII, w tym użycia sił wojskowych. Rada Bezpieczeństwa może w tej sytuacji zaproponować sposób rozwiązania konfliktu lub zwrócić się bezpośrednio do Sekretarza Generalnego ONZ o podjęcie mediacji ze stronami10.

Trzeci rodzaj to misje budowania pokoju (peacebuilding) polegają głównie na podejmowaniu akcji mających na celu zapobieganiu eskalacji konfliktu oraz dążeniu do umocnienia pokoju. Jeżeli wymaga tego sytuacja stosuje się również w tym wypadku działania na polu militarnym takie jak rozbrojenie, demobilizacja wojsk stron konfliktu oraz niszczenie broni. Ponadto misje tego typu obejmują działania takie jak repatriacja uchodźców, opieka nad dziećmi poszkodowanymi przez konfliktu, przeprowadzanie reform oraz wyborów, kontrolę nad przestrzeganiem praw człowieka, usprawnianie aparatu wewnętrznego i tworzenie instytucji rządowych a także odbudowywanie gospodarki po wygaszeniu konfliktu11. Często w tego typu operacjach biorą udział organizację poza-rządowe takie jak Międzynarodowy Czerwony Krzyż, Lekarze Bez Granic i inne, które okażą się pomocne w budowaniu trwałego pokoju i stabilnego rozwoju państwa oraz społeczeństwa dotkniętego konfliktem.

Misje pokojowe możemy również podzielić na obserwacyjne (Military Observer Mission) oraz misje utrzymania pokoju (Peacekeeping Mission), które tworzone są z narodowych kontyngentów wojskowych na mocy rezolucji Rady Bezpieczeństwa12. Kontyngenty zaangażowane są do pełnienia zadań podobnych jak obserwatorzy wojskowi, a także często stanowią bufor między stronami konfliktu13.

Ważny instrument w ramach ONZ stanowią również operacje humanitarne. Pomoc ta udzielana jest w przypadku klęsk żywiołowych oraz konfliktów zbrojnych, gdy władze krajowe nie są w stanie efektywnie działać i nieść pomoc swoim obywatelom. ONZ udziela zarówno pomocy w nagłych sytuacjach (Emergency Relief) jak i prowadzi złożone działania humanitarne na szeroką skalę (Long-term Action)14.

ONZ podejmuje również problematykę rozbrojenia i zapobiegania rozprzestrzenianiu broni konwencjonalnej oraz ABC w celu utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.

Zgodnie z teorią zarządzania, każda organizacja posiada określoną strukturę, która umożliwia jej osiąganie swoich celów. Przeanalizujmy, zatem strukturę Organizacji Narodów Zjednoczonych. Najważniejsze elementy w jej strukturze to:

1) Zgromadzenie Ogólne, które jest swego rodzaju parlamentem, gdzie każde państwo członkowskie posiada jeden głos. Decyzje zapadają zwykłą większością głosów, natomiast w sprawach ważnych większością 2/3 głosów (wybór nowych członków, deklaracje pokojowe, budżet, w sprawach Rady Bezpieczeństwa, a zwłaszcza sprawach dotyczących użycia wojsk).

Obraduje podczas corocznych sesji zwyczajnych, a sesje nadzwyczajne mogą być zwoływane przez Radę Bezpieczeństwa lub na wniosek większości członków ONZ. Sesja wyjątkowa zwoływana jest z 24-godzinnym wyprzedzeniem w wypadku zaistnienia sytuacji stwarzającej szczególne zagrożenie dla pokoju światowego. W jej ramach funkcjonują również komisje specjalistyczne z których najważniejsza w aspekcie bezpieczeństwa międzynarodowego jest Komisja Bezpieczeństwa i rozbrojenia15.

 

Sekretarz Generalny ONZ Ban Ki-moon /Źródło: rebelya.pl

Sekretarz Generalny ONZ Ban Ki-moon /Źródło: rebelya.pl

2) Rada Bezpieczeństwa, którą tworzy pięciu członków stałych: Chiny, Francja, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone i Rosja reprezentująca Wspólnotę Niepodległych Państw oraz dziesięciu członków niestałych wybieranych na kadencję dwuletnią (5 z Afryki i Azji, 2 z Ameryki Łacińskiej, 3 z Europy). Ostatni raz Polska była członkiem Rady Bezpieczeństwa w latach 1995–1997.

Stali członkowie dysponują prawem weta, które zawiesza każde postępowanie w Radzie. W sprawach proceduralnych decyzje zapadają zwykłą większością głosów, a w sprawach merytorycznych wyższej rangi większością 9 głosów. Do najważniejszych kompetencji Rady Bezpieczeństwa należą: wyłączne prawo nakładania sankcji politycznych i ekonomicznych oraz decyzje użycia sił zbrojnych w celu przeciwdziałania agresji lub usuwania jej skutków16. Kompetencje te są przejawem dominacji mocarstw, które po II wojnie światowej stworzyły sprzyjający ich interesom ład międzynarodowy. Rada Bezpieczeństwa jest centralnym ogniwem systemu bezpieczeństwa zbiorowego i wykorzystywana jest często do utrzymania światowego status quo.

3) Sekretariat, którym kieruje Sekretarz Generalny. Wybierany jest na kadencję pięcioletnią przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa. Funkcję tę pełnili kolejno: T.H. Lie (1946-1952), D. Hammarskjöld (1953-1961), U Thant (1961-1971), K. Waldheim (1972-1981), J. Pérez de Cuéllar (1982-1991), B. Butrus Ghali (1992-1996), K. Annan (od 1997). Obecnie stanowisko Sekretarza Generalnego pełni Ban Ki-moon (Korea Południowa). Do kompetencji sekretarza generalnego należy w szczególności zarządzanie majątkiem ONZ, prawo uczestniczenia w posiedzeniach wszystkich organów organizacji, prezentowania działań ONZ opinii publicznej, pośrednictwo w sporach międzynarodowych, może również zwracać uwagę Radzie Bezpieczeństwa na każdą sprawę, która w jego ocenie zagraża bezpieczeństwu międzynarodowemu17.

4) Rada Gospodarczo-Społeczna, w której skład wchodzi 54 członków wybieranych na 3 lata przy zachowaniu zasady corocznej rotacji 1/3 członków. Jest międzyrządowym organem ONZ ustanowionym przez Kartę Narodów Zjednoczonych. Jako jeden z głównych organów ONZ zajmuje się koordynacją działalności wielu wyspecjalizowanych agencji i programów ONZ, rządowych i pozarządowych organizacji, państw. Swoje zadania realizuje poprzez opracowywanie różnych dokumentów, organizowanie konferencji, formułowanie zaleceń dla państw oraz innych organów ONZ. Do zadań ECOSOC należy również ochrona praw człowieka. Działaniami ukierunkowanymi na rzecz popierania i ochrony praw człowieka jest współpraca z ILP, UNESCO, UNICEF, UNCHR, UNEP, FAO. W szczególnych okolicznościach Rada może powoływać organy pomocnicze w postaci komitetów i komisji18.

5) Rada Powiernicza, jest obecnie organem nieczynnym. W przeszłości sprawowała nadzór nad administracją terytoriów powierniczych19.

6) Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości z siedzibą w Hadze składa się z 15 sędziów. Każdy z sędziów powinien być obywatelem innego państwa. MTS pełni funkcję sądową i opiniodawczą w rozwiązywaniu sporów międzynarodowych20.

 

Uproszczona struktura ONZ. /Źródło: K. Żurkowska, Bezpieczeństwo międzynarodowe, przegląd aktualnego stanu.

Uproszczona struktura ONZ. /Źródło: K. Żurkowska, Bezpieczeństwo międzynarodowe, przegląd aktualnego stanu.

Zgodnie z Kartą Narodów zjednoczonych najważniejsza rola w utrzymywaniu bezpieczeństwa międzynarodowego spada na Radę Bezpieczeństwa, która zezwala na użycie siły w stosunkach międzynarodowych w szczególnych przypadkach, co odzwierciedla Art. 42 KNZ: „Jeśli Rada Bezpieczeństwa uzna, że środki przewidziane w artykule 41 (środki nie-militarne) będą niedostateczne, lub się takimi okazały, może ona przeprowadzić siłami powietrznymi, morskimi lub lądowymi taką akcję, jaką uzna za konieczną dla utrzymania albo przywrócenia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Akcja ta może obejmować demonstrację, blokadę i inne operacje sił zbrojnych, powietrznych, morskich lub lądowych członków Organizacji Narodów Zjednoczonych.21.

Do niektórych decyzji w tej sprawie należą m.in.:

- 1950 r. – koalicja kilkunastu państw pod wodzą USA pomaga Korei Południowej odeprzeć atak Korei Północnej;

- 1990 r. – koalicja państw pod wodzą USA utworzona w celu wyzwolenia Kuwejtu od wojsk irackich znana, jako I wojna w Zatoce Perskiej. Konflikt ten zapoczątkowany został 2 sierpnia 1990 r. zbrojnym najazdem Iraku na Kuwejt. Do powodów Irackiej agresji możemy zaliczyć zaszłości historyczne, trwającą od 1988 r. demobilizację części wojska, która doprowadziła to tego, ze bez zajęcia pozostały setki tysięcy młodych mężczyzn, których należało jakoś wykorzystać oraz przede wszystkim kwestie związane z dostępem do kuwejckich złóż ropy naftowej, które są po Arabii Saudyjskiej największymi złożami tego surowca na świecie;

„Pustynny Miecz” /źródło: www.mojeopinie.pl

„Pustynny Miecz”… /źródło: www.mojeopinie.pl

Wojsko Polskie w ramach misji UNPROFOR /Źródło: www. skmponz.szczecin.pl

Wojsko Polskie w ramach misji UNPROFOR /Źródło: www. skmponz.szczecin.pl

- 1991 r. – rezolucja nr 743 dotycząca utworzenia UNPROFOR (UN Protection Force), czyli kontyngentu wojskowego, którego głównym zadaniem miało być sprawowanie kontroli nad trzema „strefami bezpieczeństwa”, ochrona ludności oraz pomoc organizacją humanitarnym;

- 1999 r. – uchwalona latem rezolucja nr 1244 po zakończeniu operacji lotniczej Sojuszu Północnoatlantyckiego Allied Force nad Federalną Republiką Jugosławii, która wymusiła na prezydencie Slobodanie Miloševiću m.in. zgodę na wprowadzenie do Kosowa międzynarodową obecność wojskowo-cywilną i potwierdziła, że w świetle prawa międzynarodowego, prowincja nadal pozostaje integralną częścią Jugosławii. Rezolucja nr 1244 dotyczyła w szczególności umieszczenia międzynarodowych sił pokojowych podlegających pod dowództwo NATO KFOR (Kosovo Force), czyli międzynarodowych sił utrzymania pokoju;

Siły KFOR w Kosowie /Źródło: www.altair.com.pl

Siły KFOR w Kosowie /Źródło: www.altair.com.pl

Logo misji KFOR /Źródło: www.crwflags.com

Logo misji KFOR /Źródło: www.crwflags.com

- 2002 r. – rezolucja nr 1441, która nakładała na Irak obowiązek likwidacji (domniemanej) broni masowego rażenia. Do dziś dyskusyjnym jednak pozostaje fakt, czy podstawie rezolucji USA mogły zaatakować Irak, społeczność międzynarodowa jest w tej kwestii podzielona;

- 2011 r. – rezolucja nr, 1973 w której Rada Bezpieczeństwa ONZ na mocy Rozdziału VII KNZ zażądała natychmiastowego zaprzestania wszelkiej przemocy, ataków i znęcania się nad ludnością cywilną oraz utworzyła strefę zakazu lotów nad Libią podczas trwania wojny domowej.

Brytyjskie samoloty G.4 Tornado startują do misji nad Libią /Źródło: www.interia.pl

Brytyjskie samoloty G.4 Tornado startują do misji nad Libią /Źródło: www.interia.pl

Amerykański niszczyciel rozpoczyna ostrzał rakietowy celów w Libii /Źródło: www. polskieradio.pl

Amerykański niszczyciel rozpoczyna ostrzał rakietowy celów w Libii /Źródło: www.polskieradio.pl

Ważne są również rezolucję regulujące kwestie związane z przeciwdziałaniem zjawisku terroryzmu międzynarodowego. Do najważniejszych z nich należą:

Rezolucja 1267 (1999 r.) – dotyczy sankcji wobec Al-Kaidy i Talibów. Państwa członkowskie zostały zobligowane do zamrożenia kont bankowych, zapobiegania przekraczania granicy oraz przekazywania wsparcia materialnego, technicznego i szkoleniowego, broni, itp. dla osób i instytucji mających związki z Al Kaidą, Osamą bin Ladenem i Talibami. Kwestie związane z wypełnianiem rezolucji 1267 podlegały powołanemu w październiku 1999 r. tzw. Komitetowi 1267 (The Al-Kaida and Taliban Sanctions Committee), którego zadaniem było bieżące opracowywanie listy osób i instytucji mającej związek z Al Kaidą, Osamą bin Ladenem i Talibami (Consolidated List). W czerwcu 2011 r. dokonano zmian w reżimie sankcyjnym dotyczącym Al-Kaidy i Talibów. Na mocy rezolucji 1988 i 1989 reżimy sankcyjne wobec Al-Kaidy i Talibów zostały rozdzielone, zachowując w zmienionym kształcie Komitet ds. sankcji wobec Al-Kaidy oraz tworząc oddzielny Komitet ds. sankcji wobec Talibów (tzw. Komitet 1988). Reżim sankcyjny wprowadzony rezolucją 1988 dotyczący Talibów ma charakter krajowy (country specific regime) i odnosi się tylko do Afganistanu. Z kolei reżim sankcyjny wprowadzony w oparciu o rezolucję 1989 (2011 r.) dotyczącą Al-Kaidy stanowi kontynuację rezolucji 1267 i nie ma ograniczeń terytorialnych.

Rezolucja 1368 (2001 r.) – ONZ jednogłośnie potępiła akty terrorystyczne z 11 września 2001 r., uznając jednocześnie takie czyny za groźbę dla pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Wyraziła najgłębsze wyrazy współczucia i złożyła kondolencje ofiarom oraz ich rodzinom, a także rządowi USA. Wezwała wszystkie państwa do wspólnej pracy, by doprowadzić przed oblicze sprawiedliwości winnych tej tragedii. Wezwała także do przyspieszenia wysiłków zmierzających do ratyfikacji przez poszczególne państwa odpowiednich konwencji antyterrorystycznych uchwalonych przez ONZ.

Rezolucja 1373 (2001 r.) – zobowiązuje państwa członkowskie do pociągania do odpowiedzialności karnej osób lub organizacji finansujących terroryzm, zamrożenia rachunków bankowych osób, co do których istnieją uzasadnione podejrzenia, że są zaangażowane w działalność terrorystyczną, powstrzymania się od udzielenia pomocy podmiotom lub osobom zaangażowanym w działalność terrorystyczną, dzielenia się informacjami dotyczącymi działalności terrorystycznej z innymi państwami.

Rezolucja 1540 (2004 r.) oraz 1673 (2006 r.) – dotyczy zapobiegania proliferacji broni masowego rażenia (CBRN – broń chemiczna, biologiczna, radiologiczna i nuklearna) oraz implementacji stosownych dokumentów międzynarodowych. Monitoringiem wypełniania ww. rezolucji zajmuje się tzw. Komitet 154022.

 

Wojsko Polskie w operacjach pokojowych 1953-2008. /Źródło: www. darialaskowska-sm.blog.onet.pl

Wojsko Polskie w operacjach pokojowych 1953-2008. /Źródło: www.darialaskowska-sm.blog.onet.pl

Istnieją również inne akty normatywne związane z przeciwdziałaniem terroryzmowi i przestępczości, do najważniejszych z nich możemy zaliczyć Globalną Strategię Zwalczania Terroryzmu - UN Global Counter-Terrorism Strategy, Program Działania NZ Służącego Zapobieganiu, Zwalczaniu i Likwidacji Nielegalnego Handlu Bronią Strzelecką i Lekką we Wszelkich Jego Aspektach, Konwencja przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, Protokół przeciwko nielegalnej produkcji i handlowi bronią palną, jej częściami i komponentami oraz amunicją oraz Międzynarodowy Instrument ws. Identyfikacji i Śledzenia Nielegalnej BSiL23.

Z punktu widzenia utrzymywania bezpieczeństwa międzynarodowego istotne znaczenie w strukturze ONZ mają instytucję stworzone w celu przeciwdziałania zagrożeniu terrorystycznemu oraz przestępczości transnarodowej.

Specjalny Wydział ds. Walki z Terroryzmem - UN Counter-Terrorism Implementation Task Force (CTITF) powołany został przez Sekretarza Generalnego ONZ w 2005 r. Wydział ten zajmuje się koordynacją działań w ramach systemu ONZ dot. walki z terroryzmem.

Komitet Antyterrorystyczny - Counter Terrorism Committee (CTC) powstał na mocy rezolucji 1373 z 2001 roku. Do jego zadań należy monitoring i udzielanie pomocy technicznej oraz merytorycznej w zakresie implementacji rezolucji 1373, dotyczącej wdrażania przez państwa członkowskie instrumentów prawnych oraz stosowanie środków służących wzmocnieniu zdolności prawnych i instytucjonalnych w zwalczaniu terroryzmu na poziomie krajowym, regionalnym i międzynarodowym.

Zarząd Wykonawczy Komitetu Antyterrorystycznego - Counter-Terrorism Committee Executive Directorate (CTED) powołany został przez Rade Bezpieczeństwa w oparciu o rezolucję 1535 z 2004 roku. Jego zadaniem jest wspieranie działania CTC na poziomie technicznym w zakresie wzmocnienia i koordynacji procesu monitoringu implementacji rezolucji 1373.

Ponad to w strukturze Biura Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości (UNODC), którego głównym zadaniem jest przeciwdziałanie przestępczości i handlu narkotykami w skali lokalnej, regionalnej i globalnej oraz jest udzielanie pomocy zainteresowanym państwom m.in. w zakresie legislacji prawa antyterrorystycznego oraz implementacji stosownych protokołów i konwencji ONZ dotyczących walki z terroryzmem.

W ramach UNODC funkcjonuję Sekcja Przeciwdziałania Terroryzmowi - Terrorism Prevention Branch (TPB)24.

W ONZ funkcjonują również instytucje działające w dziedzinie rozbrojenia i zapobieganiu rozprzestrzenianiu broni. Zagadnieniami tymi zajmują się w szczególności:

Dwa organy podporządkowane Zgromadzeniu Ogólnemu NZ: Komitet ds. Rozbrojenia i Międzynarodowego Bezpieczeństwa, tzw. Komitet Pierwszy (Disarmament and International Security Committee) oraz Komisja NZ ds. Rozbrojenia (United Nations Disarmament Commission).

Konferencja Rozbrojeniowa (Conference on Disarmament), obradująca w Genewie, która jest jedynym wielostronnym forum międzynarodowym zajmującym się rokowaniem rozbrojeniowym.

Instytut NZ ds. Badań Naukowych nad Rozbrojeniem (United Nations Institute for Disarmament Research) prowadzący badania naukowe nad pojawiającymi się problemami w aspekcie rozbrojenia.

Komisja Doradcza ds. Rozbrojenia (Advisory Board on Disarmament Matters), która doradza Sekretarzowi Generalnemu ONZ w sprawach rozbrojenia.

Departament ds. Rozbrojenia (Department of Disarmament Affairs), realizujący decyzje podjęte przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dziedzinie rozbrojenia25.

Istnieje również wiele wyspecjalizowanych organizacji międzynarodowych, które zostały powiązane z ONZ. Są to:

- Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO),

- Organizacja Wyżywienia i Rolnictwa (FAO),

- Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO),

- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO),

- Międzynarodowy Fundusz Walutowy (IMF),

- Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (IBRD),

- Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (IAEA),

- Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (IDA),

- Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO),

- Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO),

- Powszechny Związek Pocztowy (UPU),

- Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny (ITU),

- Międzynarodowa Doradcza Organizacja Morska (IMCO),

- Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO),

- Międzynarodowe Towarzystwo Finansowe (IFC),

- Światowa Organizacja Turystyki (WTO),

- status zbliżony do wyżej wymienionych posiada także Układ Ogólny w sprawie Ceł i Handlu (GATT).

Duński posterunek wojskowych w ramach misji UNFICYP /Źródło: http://www.unic.un.org.pl

Wojskowy PTS we Wrocławiu podczas powodzi tysiąclecia / Źródło: www.interia.pl

Francuscy żołnierze sił pokojowych UNPROFOR /Źródło: www.archiwum.wiz.pl

Francuscy żołnierze sił pokojowych UNPROFOR /Źródło: www.archiwum.wiz.pl

Można do nich zaliczyć również organizacje utworzone przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych, np.:

- Fundusz Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom (UNICEF),

- Urząd Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR),

- Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNDAP),

- Program Narodów Zjednoczonych Ochrony Środowiska (UNEP) i in.

Przystąpienie do danej organizacji wyspecjalizowanej państwa członkowskiego ONZ następuje w drodze jednostronnego aktu w formie oświadczenia o akceptacji postanowień i wartości zawartych w jej statucie. Każda organizacja wyspecjalizowana składa coroczne sprawozdania z zakresu swojej działalności Radzie Gospodarczo-Społecznej. W wypadku Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej sprawozdanie to składane jest również Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ. Każda organizacja wyspecjalizowana wykonuje również wszystkie polecenia Rady Bezpieczeństwa26.

 

Podsumowanie

 

Organizacja Narodów Zjednoczonych jest bez wątpienia jest największą (ilość członków) i najistotniejszą organizacją, która ma realny wpływ na utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa światowego. Szeroki zakres zagadnień, jakimi zajmuje się ONZ powoduje z jednej strony wysokie oczekiwania wobec roli tej organizacji w światowym systemie bezpieczeństwa. Natomiast z drugiej strony problemy instytucjonalne związane z ta rolą powodują, że od początku lat 90-tych pojawiają się propozycje reformy tej organizacji.

Zdaniem autora artykułu, Rada Bezpieczeństwa powinna zostać rozszerzona o nowych członków w celu przeciwdziałaniu, często nie słusznemu wetowania rezolucji przez niektóre mocarstwa w imię własnych interesów. Ostatnie wydarzenia w Syrii zdają się potwierdzać tą tezę. Jak dotąd do najbardziej kompleksowej propozycji reform należy z 1997 r. przedstawiona przez Kofi Annana pod nazwą „Odnowić Narody Zjednoczone: program reform”. W propozycji tej znalazło się m.in.:

- Uporządkowanie politycznych, prawnych oraz wojskowych aspektów misji pokojowych

- Rozwiązanie problemu broni atomowej

- Znalezienie odpowiedniej pozycji dla agend gospodarczych ONZ w reformującym się globalnym systemie gospodarczym

- Powiązanie celów pomocy rozwojowej z koniecznością przeprowadzenia odpowiednich reform strukturalnych

- Rozszerzenie Rady Bezpieczeństwa

- Unowocześnienie systemu informatycznego agend ONZ

- Zacieśnienie współpracy z organizacjami pozarządowymi

Warto również dodać, że propozycje reform zostały zaproponowane także przez polskiego ministra spraw zagranicznych Włodzimierza Cimoszewicza, który w 2002 r. na 57 sesji Zgromadzenia Generalnego przedstawił projekt Nowego Aktu Politycznego, który miał być polityczną deklaracją – próbą adaptacji mandatu ONZ do nowych wyzwań. Niestety większość reform nie zostało do dnia dzisiejszego zrealizowane.

Niniejszy artykuł nie wyczerpuje w pełni zagadnienia, jakim jest udział ONZ w globalnym systemie bezpieczeństwa. Jest jedynie próbą poszerzenia wiedzy potencjalnego odbiorcy na ten temat.

 

Przypisy

 

[1] http://portalwiedzy.onet.pl/44493,,,,liga_narodow,haslo.html (dostęp: 10. 08. 2012 r.).

[2] http://portalwiedzy.onet.pl/44493,,,,liga_narodow,haslo.html (dostęp: 10. 08. 2012 r.).

[3] K. Żurkowska, Bezpieczeństwo międzynarodowe, przegląd aktualnego stanu, Warszawa 2011, s. 106.

[4] L. Antonowicz, Podręcznik prawa międzynarodowego, Warszawa 2008, s. 179.

[5] Karta Narodów Zjednoczonych (Dz. U. z dnia 6 marca 1947 r.).

[6] C. Marcinkowski, Wojsko Polskie w operacjach międzynarodowych na rzecz pokoju, Warszawa 2005 ss. 36-37.

[7] http://www.psz.pl/tekst-5011/Marek-Musiol-Bezposrednie-zaangazowanie-UE-w-utrzymanie-pokoju-w-Europie/Str-4 (dostęp: 11. 08. 2012 r.).

[8] J. Rydzykowski, Słownik Narodów Zjednoczonych. Warszawa 2000.

[9] http://www.unic.un.org.pl/misje_pokojowe/mp_utrzymywanie.php (dostęp: 11. 08. 2012 r.).

[10] http://www.unic.un.org.pl/misje_pokojowe/mp_tworzenie.php (dostęp: 11. 08. 2012 r.).

[11] http://www.unic.un.org.pl/misje_pokojowe/mp_budowanie.php (dostęp: 12. 08. 2012 r.).

[12] C. Marcinkowski, op. cit., s. 35.

[13] http://www.unic.un.org.pl/misje_pokojowe/mp_podzial.php (dostęp: 12. 08. 2012 r.).

[14] http://www.unic.un.org.pl/pomoc_humanitarna/ (dostęp: 13. 08. 2012 r.).

[15] http://www.un.org/en/ga/maincommittees/index.shtml (dostęp: 15. 08. 2012 r.).

[16] http://portalwiedzy.onet.pl/43347,,,,organizacja_narodow_zjednoczonych,haslo.html (dostęp: 15. 08. 2012 r.).

[17] http://portalwiedzy.onet.pl/43347,,,,organizacja_narodow_zjednoczonych,haslo.html (dostęp: 15. 08. 2012 r.).

[18] http://www.unic.un.org.pl/prawa_czlowieka/organyonz_rsg.php (dostęp: 15. 08. 2012 r.).

[19] L. Antonowicz, op. cit., s. 191.

[20] Ibidem, s. 192.

[21] Karta Nardów Zjednoczonych...

[22] http://www.msz.gov.pl/Organizacja,Narodow,Zjednoczonych,30001.html (dostęp: 15. 08. 2012 r.).

[23] http://www.msz.gov.pl/Inicjatywy,na,forum,ONZ,30114.html (dostęp: 18. 08. 2012 r.).

[24] http://www.msz.gov.pl/Organizacja,Narodow,Zjednoczonych,30001.html (dostęp: 18. 08. 2012 r.).

[25] http://www.unic.un.org.pl/rozbrojenie/ (dostęp: 20. 08. 2012 r.).

[26] http://www.un.org/en/aboutun/structure/index.shtml (dostęp: 20. 08. 2012 r.).

 

Bibliografia

 

- Żurkowska K., Bezpieczeństwo międzynarodowe, przegląd aktualnego stanu, Warszawa 2011.

- Marcinkowski Cz., Wojsko Polskie w operacjach międzynarodowych na rzecz pokoju, Warszawa 2005.

- Antonowicz L., Podręcznik prawa międzynarodowego, Warszawa 2011.

- Koziej S., Między piekłem a rajem, szare bezpieczeństwo u progu XXI wieku, Toruń 2006.

- Oficjalna witryna internetowa Ośrodka Informacji ONZ w Warszawie: http://www.unic.un.org.pl/

- Karta Narodów Zjednoczonych (Dz. U. z dnia 6 marca 1947 r.).

 

Inne wpisy tego autora

Joomla SEO by AceSEF
Przejawy ruchu oporu w zachowaniu ludności cywilnej przeciwko władzom nazistowskim w III Rzeszy
środa, 11 lipca 2012
Druga wojna światowa stanowiła przełom dziejowy, który zmienił w zupełności wizerunek Europy, a nawet świata. Wynikiem jej doszło do nieodwracalnych przemian politycznych, gospodarczych i społecznych. Interesujące z punktu widzenia tematu wydarzenia stanowiły nieodłączny element...
Więcej…
Bezpieczeństwo zewnętrzne RP
niedziela, 16 października 2011
Zapewnienie bezpieczeństwa obywatelom i zapewnienie nienaruszalności granic oraz ciągłości państwa polskiego stanowi główne wyzwanie w XXI wieku. Oprócz zagwarantowania bezpieczeństwa wewnętrznego i dobrze zorganizowanego systemu bezpieczeństwa narodowego w państwie, ważne jest...
Więcej…
Istota reagowania kryzysowego - żródła i charakter sytuacji kryzysowych
niedziela, 19 sierpnia 2012
Wraz z rozwojem cywilizacji oraz nowoczesnych technologii, dobrobyt mieszkańców naszej planety znacznie wzrósł. Niestety, to co przynosi korzyści niesie za sobą również nowe wyzwania i zagrożenia które w zglobalizowanym świece stają się jeszcze bardziej niebezpieczne. Obok zagrożeń...
Więcej…
T. Szczerbicki - Samochody osobowe i osobowo-terenowe Wojska Polskiego 1918-1950
wtorek, 12 lipca 2011
Kolejna książka Tomasza Szczerbickiego jaką otrzymaliśmy, od oficyny wydawniczej Alma-Press, do recenzji również skierowana jest dla miłośników motoryzacji Wojska Polskiego. Tym razem autor porusza kwestię samochodów osobowych wykorzystywanych przez polską armię w latach 1918-1950.
Więcej…

Instytut Wydawniczy Erica Rebis Almapress War Book Inne Spacery Cenega

 

SmartAge.pl - Portal ludzi ciekawych Świata

Facebook RSS

All rights reserved by Militis.pl 2008-2012