PZL P.11

 Autor: Paweł "Pablo" Wałaszek niedziela, 24 października 2010 13:25

Polski samolot myśliwski konstrukcji inżyniera Zygmunta Puławskiego z okresu przed II wojną światową.PZL-11 był najpopularniejczym i podstawowym myśliwicem Brygady Pościgowej oraz Lotnictwa Armijnego przed wybuchem II Wojny Światowej.

Historia

W 1930 Departament Aeronautyki MSWojsk, zdawał sobie sprawę, że prędkość maksymalna myśliwców wzrasta o co roku o przynajmniej 10 km/h. Dlatego w każdym kraju, w którym był wprowadzany nowy samolot myśliwski już myślano nad jego następcą. Ponieważ firma Bristol produkowała już silniki o większej mocy od Jupiterów użytych w P.7a, a Polska uzyskała uprawnienie do ich licencyjnej produkcji jeszcze tego samego roku Departament zlecił budowę następcy P.7a wyposażonego w silnik Merkury.

Konstruktor Z. Puławski zaprojektował wzmocnioną odmianę P.6 dostosowaną do silników gwiaździstych o mocy do 700 KM. Samolot otrzymał oznaczenie P.11. Po śmierci Puławskiego w wypadku prace nad prototypem przejął jego najbliższy współpracownik W. Jakimiuk.

Konstrukcja(PZL P.11c)

*Płat - obrys trapezowy z zaokrąglonymi końcówkami, charakterystyczny łamany mewi kształt tzw. Płat Puławskiego

*Kadłub - przekrój zewnętrzny w części przedniej kołowy, przechodzący  spokojnie w owalny spłaszczający się ku tyłowi. Przednia i środkowa część kadłuba to konstrukcje kratownicze, tylna zaś półskorupowa czteropasmowa.

*Kabina - otwarta przystosowana do spadochronu siedzeniowego. Możliwa regulacja o fotela o 110mm ,pasy bezpieczeństwa pięciopunktowe. Wiatrochron tworzy ramka przestrzenna, utrzymująca cztery płaskie szybki ze szkła ograniczonego i lusterko wsteczne. Podgłówek pilota mocowany do wręgi tylnej części kadłuba, ma postać skórzanej poduszki przytwierdzonej dwoma ozdobnymi gwoździami. Podłoga kabiny wykonana z blachy.

*Usterzenie - w układzie klasycznym z wysoko umieszczonym usterzeniem pionowym. Obrysy usterzeń trapezowe z zaokrąglonymi końcówkami. Statecznik poziomy jednoczęściowy, wsparty dźwigarkami do kadłuba. Ster wysokości dzielony na dwa  praktycznie identyczne segmenty. Pokrycia sterów z blachy o grubości 0.32 mm

*Podwozie - klasyczne dwukołowe stałe z płozą ogonową. Amortyzatory olejowo-gazowe PZL-Avia. Istniała możliwość wymiany kół na płozy do lądowania na śniegu.

*Zespól napędowy -9 cylindrowy, reduktorowy, sprężarkowy, chłodzony powietrzem silnik gwiazdowy PZ Skoda -Bristol Merkury VS2 o mocy nominalnej 565 KM, a maksymalnej 600 KM

*Śmigło -dwułopatowe drewniane o stałym skoku firmy Szomański o średnicy 3 m.(w prototypie PZL P.11/III trójłopatowe).

*Instalacja paliwowa -składa się ze zbiornika głównego umieszczonego w przedniej grodzi kratownicy kadłuba, pompy, zbiornika rozchodowego, oraz zaworów i przewodów łączących. Główny zbiornik jest wykonany z blachy aluminiowej, jego pojemność wynosi 320 L. Wlew do zbiornika znajduje się z lewej strony kadłuba pod skrzydłem. Podczas pożaru możliwe jest wyrzucenie zbiornika. Pompa paliwowa jest zasilana silnikiem.

*Instalacje elektryczna -posiadają ją tylko samoloty wyposażone w radiostacje. Prądnica do jej zasilania jest umieszczona po prawej stronie kadłuba, za okuciem skrzydła.

*Instalacja pneumatyczna -służy do rozruchu silnika. Składa się z wielofunkcyjnego zaworu-rozrusznika Viet200, zbiornika rozruchowego i butli.

*Instalacja tlenowa -składała się z niewielkiej butli, maski pilota oraz pulpitu sterowniczego z manometrami.

*Instalacja gaśnicza -złożona z podręcznej gaśnicy w kabinie oraz trzech gaśnic uruchamianych zdalnie umieszczonych w przedziale silnika na ścianie ogniowej.

Inne wersje samolotu różniły się nieznacznie od wersji P.11c

Wersje samolotu

PZL P.11/I - pierwszy prototyp samolotu z 1931 roku

PZL P.11/II - drugi prototyp samolotu z 1931 roku

PZL P.11/III - trzeci prototyp samolotu z 1932 roku(po kilku zmianach konstrukcyjnych wzorzec do produkcji seryjnej)

PZL P.11a - samolot myśliwski dla lotnictwa Polski z 1934 roku

PZL P.11b - samolot myśliwski dla lotnictwa Rumunii  m.in. zmieniono jednostkę napędową

PZL P.11c - samolot myśliwski dla lotnictwa Polski z roku 1934

PZL P.11d - samolot myśliwsko szturmowy dla lotnictwa morskiego (jedynie projekt)

PZL P.11f/IAR  P.11f  - samolot produkowany na licencji w Rumuni

PZL P.11g Kobuz - samolot myśliwski dla lotnictwo polskiego z 1939,produkcję seryjną przekreślił wybuch wojny

Uzbrojenie

Uzbrojenie strzelecki samolotu składało się z dwóch karabinów maszynowych Vickers E kal. 7.92mm o masie 11.5kg i szybkostrzelności teoretycznej 650 strz/min z zapasem amunicji 500 nabojów. Później zastąpione je dwoma karabinami maszynowymi PWU Wz.33 kal. 7.92mm o masie 11.5kg i szybkostrzelności teoretycznej 1100 strz/min z takim samym zapasem amunicji. W 1939 w co trzecim samolocie zamontowana dwa skrzydłowe karabiny maszynowe tego samego typu co kadłubowe z zapasem amunicji 600 nabojów. Uzbrojenie bombardierskie stanowiły bomby małego wagomiaru PuW 12.5kg na czterech lub dwóch zamkach podskrzydłowych. Przyrządy celownicze stanowiły: muszka kołowa o średnicy ok.150mm z krzyżem wykonanym z drutu oraz celownika w postaci stójki zakończonej tulejką z otworem, przez który widać było kółko muszki. Uzbrojenie można było uzupełnić fotokarabinem FK-28.

Osiągi (P.11/I/P.11c/P.11g)

Rozpiętość(m) - 10.5/10.72/10.72

Wysokość(m) - 2.78/2.75/2.75

Długość(m) - 7.21/7.55/7.55

Powierzchnia nośna(m˛) - 17.9/17.9/17.9

Masa własna(kg) - 1022/1147/1150

Masa całkowita(kg) - 1467/1650/1650

Obciążenie powierzchni(kg/m˛) - 82/92/92

Obciążenie mocy(kg/kW) - 4.1/3.7/2.7

Prędkość maksymalna na poziomie morza(km/h) - 280/276/310

Prędkość maksymalna(km/h) - 317/375/390

Prędkość przelotowa(km/h) - ?/250/275

Prędkość minimalna(km/h) - 110/110/110

Dopuszczalna prędkość nurkowania(km/h) - ?/696/696

Wznoszenie(m/s) - 11.6/12.4-14.5/14

Pułap(m) - 8600/8040/10000

Zasięg(km) - ?/503-550/?

Rozbieg(m) - ?/99/?

Dobieg(m) - ?/343/?

Użycie w Kampanii Wrześniowej

1 września 1939 polskie lotnictwo myśliwskie było zreorganizowane. Eskadry z Warszawy i Krakowa (111,112,113,114 i 123) utworzyły Brygadę Pościgową, której zadaniem była obrona powietrzna stolicy. W dniu wybuchu wojny w Brygadzie Pościgowej znajdowały się:

- 43 samoloty P.11 (15 P.11a i 28 P.11c w tym 25 z radiostacją i 6 z 4 kaemami)

- 10 samolotów P.7a

Pozostałe eskadry przydzielona do poszczególnych armii, tworząc lotnictwo armijne. Lotnictwo armijne posiadało:

- 85 samolotów P.11 (6 P.11a i 79 P.11c)

- 20 samolotów P.7a

Łącznie we wszystkich eskadrach myśliwskich do walki stanęło 128 P.11(107 P.11c i 21 P.11a) i 30 P.7a.

W przededniu wojny wszystkie eskadry znalazły się na lotniskach polowych. Niemcy mieli miażdżącą przewagę liczebna i technologiczną. Dysponowali oni: 543 myśliwcami, 835 bombowcami, 315 bombowcami nurkującymi, 39 samolotami szturmowymi, 462 samolotami rozpoznawczymi, 545 samolotami transportowymi. Pomimo przewagi Rzeszy nasi piloci latający na P.11 wykazali się niezwykłą determinacją oraz odwagą i zestrzelili co najmniej 150 samolotów wroga

Użycie w innych państwach

*Łotwa -jeden samolot P.11a został ewakuowany na Łotwę 17 września 1939.Prawdopodobnie nie był używany przez Łotyszów.

*Niemcy -w 1939 Armia Niemiecka zdobyła kilkanaście P.11,w tym kilka w stanie nadającym się do lotu. Brak danych o wykorzystaniu tych samolotów przez Niemców.

*Portugalia -w 1932 ten kraj pozyskał 1 P.11. Był to pierwszy prototyp tego myśliwca. Dane na temat jego użytkowania nie są znane.

*Węgry -kraj ten dysponował 1 P.11a,który był wykorzystywany do treningu pilotów. W 1940 został spisany ze stanu i przekazany aeroklubowi.

*ZSRR -sowieci przejedli kilka samolotów, które nie zostały ewakuowane do Rumunii ,a w 1940 roku także samolot znajdujący się na Łotwie. Prawdopodobnie nie były one wykorzystywane

*Rumunia -Rumuni użytkowali ten samolot najszerzej po Polsce. Na początku wojny eksploatowany w jednostkach myśliwsko-bombowych, w 1941 roku zaczęto z samolotów wymontowywać karabiny maszynowe, później wykorzystywane tylko w charakterze samolotów bombowych.

Obecnie jedyny egzemplarz P.11 znajduje się w zbiorach Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.

Bibliografia

1. A. Glass T. Kopański T. Makowski, PZL P.11-cz.1-2 Monografie Lotnicze, wyd. AJ-PRESS.

2. K. Cieślak W. Gawrych A. Glass, Samoloty myśliwskie września 1939, wyd. NOT Sigma.

3. www.1939.pl

4. www.muzeumlotnictwa.pl

Autor:

Paweł (Pablo) Wałaszek