Samochód pancerny Ford FT-B

 Autor: Szaser niedziela, 24 października 2010 11:59

Ford FT-B  to pierwszy samochód pancerny polskiej konstrukcji z okresu wojny polsko - bolszewickiej.  Samochód ten był produkowany w Centralnych Warsztatach Samochodowych w Warszawie.

Zmieniające się realia prowadzenia działań wojennych 1920 r. (odejście od wojny pozycyjnej na rzecz szybkich manewrów) pozwalały przypuszczać, że użycie w walce samochodów pancernych może znacznie ułatwić przeprowadzanie szybkich i skoncentrowanych uderzeń. Niestety strona polska nie dysponowała wtedy zadowalającą liczbą takich pojazdów. Dodatkowo skutecznemu ich użyciu nie sprzyjał duży rozrzut poszczególnych modeli pojazdów. Brak seryjnych wozów zmusił Polaków do produkcji pojedynczych improwizowanych samochodów pancernych, które niekiedy szokowały swoim topornym wyglądem. Za przykład może tu posłużyć pancerny "Kresowiak", który nie był niczym innym jak opancerzoną maszyną rolniczą. W miarę możliwości starano się doprowadzać do stanu używalności, a następnie włączać w skład polskich oddziałów także zdobyczne pojazdy. Niedostatek samochodów pancernych próbowano też uzupełnić poprzez ich zakup poza granicami kraju. W tej materii napotkano jednak na utrudnienia ze strony państw zachodnich i sytuację uratowała dopiero prywatna inicjatywa wykształconego we Francji inż. Tadeusza Tańskiego.
Punktem wyjścia dla pierwszego polskiego seryjnego samochodu pancernego stał się najbardziej popularny pojazd tamtych czasów: Ford T (czasami znany też pod nazwą Ford Tf-c). Oczywiście nałożenie ciężkich płyt pancernych zostało poprzedzone niezbędnymi zmianami wzmacniającymi konstrukcję pojazdu i ułatwiającymi jego eksploatację w bardziej wymagających warunkach terenowych.
W oryginalny sposób poradzono sobie z niedostatkiem materiału mającego stanowić opancerzenie pojazdu. Wykorzystano do tego celu pozostawione przez Niemców tarcze okopowe. Dlatego nikogo nie powinny dziwić otwory strzelnicze umiejscowione nawet w pokrywie silnika.

Uzbrojenie samochodu stanowił pojedynczy karabin maszynowy Maxim jednej z dwóch wersji k: wz.08/15 lub wz.05/S umieszczony w niewielkiej zwężającej się ku górze obrotowej wieżyczce. 

W obliczu napiętej sytuacji na froncie nie czekając na ukończenie większej ilości pojazdów, skierowano do walki dwa gotowe już samochody. Stało się to już na początku lipca 1920 roku, a więc zaledwie miesiąc po przedstawieniu projektu przez inż. Tańskiego. Dalsze "pancerki" były sukcesywnie kierowane na front zaraz po zakończeniu procesu produkcyjnego. Z czasem utworzyły one składającą się z 8 wozów 1 kolumnę lekkich samochodów pancernych wchodzącą w skład 5 armii dowodzonej przez gen. Władysława Sikorskiego. Sam Sikorski bardzo pozytywnie oceniał przydatność frontową Fordów FT-B:
"Przemykając się zręcznie wśród rosyjskich oddziałów, znosząc drobniejsze ubezpieczenia i niszcząc tabory oraz urządzenia łączności, oddały nam one tak w tym dniu jak i następnym usługi pierwszorzędne".
Powyższy cytat odnosi się głównie do dnia 15 maja 1920 roku, kiedy polskie samochody pancerne siały zamęt na tyłach bolszewickiej armii. Zadania o podobnym charakterze przeprowadzano także w dniach następnych, przyczyniając się tym samym do zwycięstwa w bitwie nad Wkrą.

Po koniec sierpnia zmianie uległ przydział 1 kolumny lekkich samochodów pancernych i weszła ona w skład operującej na Wołyniu 3 armii. W jej ramach sformowana została zmotoryzowana grupa uderzeniowa, która miała na celu dokonanie zsynchronizowanego z ofensywą głównych sił zagonu na Kowel, mającemu zagrozić oddziałom bolszewickim z flanki. Skład grupy obok Fordów stanowiło około 1000 żołnierzy wyposażonych w 8 armat i kilkadziesiąt samochodów transportowych.

Działania zostały rozpoczęte 11 września a ich przebieg ułożył się po myśli Polaków. W czasie operacji Fordy musiały m. innymi przejeżdżać przez płonący most (na gaszenie nie było czasu) i szarżować na strzelające ogniem na wprost armaty. Już w samym Kowlu polskie oddziały zostały zaatakowane przez dwa pociągi pancerne, które wycofały się jednak gdy ogień otworzyła przyciągnięta za samochodami artyleria. Sukces akcji w którym niepoślednią rolę odegrały samochody pancerne Ford był znaczny: liczba jeńców (3000) trzykrotnie przekroczyła ilość polskich żołnierzy biorących udział w ataku.

Ocena frontowego sprawdzianu samochodów pancernych Ford FT-B była jak najbardziej pozytywna. Ceniono je za zwrotność, szybkość i odporność na ogień przeciwnika. Plusem były także ich niewielkie rozmiary wozy utrudniające przeciwnikowi celny ostrzał. Chociaż operator karabinu maszynowego "gnieżdżący" się w ciasnej wieżyczce mógł mieć też pewne negatywne odczucia w kwestii wymiarów...

Polskie Fordy były niekiedy zdolne do walki pomimo przestrzelin gumowych opon, drewnianej obręczy koła czy też wykonanych z tego samego materiału szprych. Szef Sztabu Generalnego gen. Rozwadowski wyraził specjalne uznanie inż. Tańskiemu, bez którego samochód pancerny w takiej formie zapewne nie powstałby.

Łącznie wyprodukowano 16 bądź 17 pancernych Fordów FT-B. Już po zakończeniu działań wojennych rozpatrywano koncepcję produkcji 30 kolejnych, ulepszonych samochodów pancernych Ford, jednak ostatecznie z niej zrezygnowano. Począwszy od roku 1927 samochody pancerne były już stopniowo wycofywane ze stanów jednostek wojskowych. 

W ostatnich latach zostały podjęte w Polsce prace mające na celu zbudowanie repliki pancernego Forda FT-B. 

Dane techniczne:
- załoga: 2 ludzi (kierowca i strzelec)
- długość: 3,25 m
- szerokość: 1,55 m
- wysokość: 1,72 m
- masa: 1,2- 1,4 t
- silnik o mocy: 22 KM
- prędkość: 40-50 km/h
- opancerzenie:
- -przód, boki, tył: 8mm
- - góra: 3 mm (podłoga drewniana)
- uzbrojenie:
- 1 karabin maszynowy Maxim wz. 08/15 lub 1x Maxim wz.05/S.

Bibliografia:
1. Magnuski J., Samochody pancerne wojska polskiego 1918-1939.
2. Miazga M., Godlewski A., Pierwsza polska pancerka Ford FT-B, Militaria XX w.

Autor: Szaser